Türkiye'nin en büyük para piyasası fonlarından biri iade ödemelerinde temerrüde düştü
Türkiye'de 167 bin yatırımcının ve 224,4 milyar liralık aktif değerin bulunduğu Tera Portföy para piyasası fonu TP2 ile hisse fonu THF, 16 Eylül akşamı katılma payı iade ödemelerinde temerrüde düştü; altı serbest fonda iade süreleri uzatıldı. Temerrüt, Tera'nın Pusula Finans Holding'i devralmak için temel şartlarda anlaştığını duyurmasından altı gün sonra geldi.
Ekonomi ve Piyasalar··Gece
Türkiye'de iki fonda temerrüt
Tera Portföy Yönetimi 16 Eylül akşamı Kamuyu Aydınlatma Platformu'na iki bildirim geçti: TP2 kodlu para piyasası fonunda, yedi dakika sonra da THF kodlu hisse senedi fonunda katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştu.[1], [2]
Ölçek küçük değil. TP2, 16 Eylül kapanışında 167 bin yatırımcı ve 224,4 milyar lira aktif değer taşıyordu; üstelik bu, kurucunun tek bir fonu — Tera Portföy'ün TEFAS'ta işlem gören başka fonları da var. Para piyasası fonları Türkiye'de mevduata en yakın, nakit yerine tutulan araçlar arasında.[8], [2]
Temerrüt tek başına iflas ya da paranın yok olması demek değil: satış emrinden sonra ödemenin vadesinde yapılamaması demek. Pratikte yatırımcı parasını kaybetmiş sayılmıyor, ne zaman alacağını bilmiyor.[2]
Aynı gün altı serbest fonda çıkış koşulları değişti. TLY, DOH, TMV, TMM, TRU ve T3B kodlu fonlarda birim pay değeri ayda bir hesaplanacak, satış bedeli 10'uncu iş gününde ödenecek; kural 16 Eylül 13.31'den sonraki emirler için geçerli. Ayın 15'inde satan bir yatırımcı parasını bir aydan geç alabilir.[2]
Pusula'dan Tera'ya uzanan zincir
Temerrüt tek başına gelmedi. 9 Eylül'de Pusula Finans Holding ve bağlı şirketlerinin Tera Grubu şirketlerince devralınmasına yönelik görüşmelerin başladığı duyuruldu; 10 Eylül'de temel ticari ve finansal şartlarda mutabakata varıldığı bildirildi.[6]
İki gün sonra tablo tersine döndü. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammet Yarız hakkında yakalama kararı çıkardı. Sözcü, kendi yazarı İsmail Saymaz'a dayanarak Yarız'ın telefonunu ofisinde bıraktığı ve Marmaris'ten tekneyle yurt dışına çıktığı iddialarını aktardı. Katılımevim yöneticisi Serdar Turhan'a yurt dışına çıkış yasağı kondu.[6], [7]
Yarız 12 Eylül'de ifade vermek üzere Bodrum Cumhuriyet Başsavcılığı'na gittiğini duyurdu; sevk edildiği mahkemece tutuklandı. Turhan ile Ahmet Özcan her iki şirketin yönetim kurullarından istifa etti, boşalan koltuklara Tera'nın kurucusu Emre Tezmen geçti.[7]
Pusula Portföy, bazı fonlarında iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıkladı. Devir için bağlayıcı bir sözleşme henüz imzalanmamıştı. Altı gün önce temel şartlarda anlaştığını duyuran Tera, 16 Eylül akşamı kendi iki fonu için aynı cümleyi kurdu.[7], [6], [1]
Nisandan beri işaret edilen yapı
Bu yapı yeni fark edilmedi. Bloomberg 24 Nisan'da Tera Yatırım'ın 2022 halka arzından beri yaklaşık yüzde 40 bin yükselen hissesini incelemişti: yaklaşık 130 çalışanı olan şirketin piyasa değeri 4,5 milyar dolara ulaşmış, amiral gemisi 2,7 milyar dolarlık fon bir yılda yüzde 1.500 kazandırmıştı. Fon, parayı dar bir ilişkili şirket çemberine yatırıyor ve pozisyonlarını borçla büyütüyordu.[3]
Londra'daki City St George's Üniversitesi'nden Orkun Saka mekanizmayı şöyle tarif etti: fonun alımları bağlantılı hisseleri yukarı itiyor, bu fonun net varlık değerini şişiriyor, portföy yönetimi işi daha değerli görünüyor, o da ana şirketin kârını ve hissesini yukarı taşıyor. “Bu döngü kurgusu gereği kendi kendini besliyor.” Tezmen eleştirileri reddetti.[3]
Düzenleyici bu yapıya daha önce de dokunmuştu. Tera'nın aracılık ettiği ve yalnızca yüzde 21'i halka açılan Visne Madencilik arzından sonra hisse temmuz sonuna dek yüzde 2.100'den fazla yükseldi; Tera'nın ana fonu ve aracı kurumu arzda aldıkları payları o ay sattı, hisse ertesi ay ağustosta yüzde 75 düştü. Sermaye Piyasası Kurulu, bu işlemlerde “fiyat, arz ve talep konusunda yanıltıcı algı” yaratıldığı gerekçesiyle iki Tera fon yöneticisine 8,9'ar milyon lira ceza verdi.[3]
Uyarı kurumsal tarafa da ulaştı. MSCI, haziran sonundaki incelemesinde küçük ölçekli şirketlerle bağlantılı bazı fonların elindeki hisselerde tekrar eden olası koordineli işlem bildirimleri aldığını, bunun serbest dolaşım tahminlerini yapay şişirdiğini yazdı; temmuzda ise bu payları “fiili dolaşım dışı” sayarak yeniden sınıflandırabileceğini, kasım incelemesine kadar somut ilerleme olmazsa danışma süreci başlatabileceğini duyurdu.[4]
Ağustosta fon yöneticileri düzenleyiciden daha sert önlem istedi. Endişenin merkezinde, yaygın biçimde manipüle edildiği düşünülen fiyatlar üzerinden olağandışı ve kalıcı getiri üreten fonların binlerce yatırımcıyı kendine çekmesi vardı. MSCI ile S&P Dow Jones şeffaflık ve piyasaya erişim konusundaki kaygılarını dile getirmişti; MSCI, yeterli ilerleme olmaması halinde Türkiye'nin ve uygun hisselerin ele alınışına dair bir danışma süreci açılabileceğini bildirdi.[5], [4]
