Eigen RadarJeopolitik
Analiz

ABD-İran İslamabad mutabakatı nihai anlaşma olmadan sona eriyor, boğaz maddesi yanıtsız

17 Haziran ABD-İran mutabakatı BM destekli nihai anlaşma olmadan pazartesi günü sona erdi. Al Jazeera çöküşü tartışmalı Hürmüz geçiş maddesine, İsrail'i anmayan ateşkes satırına ve kaynağı yazılmayan 300 milyar dolar yeniden inşa vaadine bağlıyor.

Jeopolitik··Akşam
Puslu ve sıcak bir boğazda yüklü bir kuru yük gemisi ilerliyor; sağda uzakta gri bir savaş gemisi duruyor, ön planda kurak kayalık kıyı uzanıyor.

Güvenlik Konseyi destekli nihai anlaşma olmadan 60 gün doldu

Amerika Birleşik Devletleri ile İran'ın 17 Haziran'da imzaladığı mutabakat, 60 günlük görüşme süresi kapsamlı bir anlaşma üretmeden pazartesi günü sona erdi. Al Jazeera, Donald Trump ile Mesud Pezeşkiyan'ın imzaladığı mutabakatın pazartesi günü sona erdiğini ve iki başkentin de uzatma önermediğini aktardı. Metin, BM Güvenlik Konseyi'nin onaylayacağı bir nihai anlaşmayı 60 gün içinde öngörüyordu; o anlaşma hiç yazılmadı. Mutabakata göre Washington 30 gün içinde deniz ablukasını kaldıracak, yaptırımları sona erdirecek, İran petrol ihracatına muafiyet tanıyacak ve en az 300 milyar dolar tutarında bir yeniden imar paketine başlayacaktı. Tahran Hürmüz Boğazı'ndaki mayınları temizleyecek, 60 gün boyunca gemilerin ücretsiz geçişine izin verecek ve nükleer silah peşinde olmadığını yineleyecekti. Trump 7 Temmuz'da anlaşmanın bittiğini ilan etti; İranlı yetkililer de kendi taahhütlerini askıya aldıklarını açıkladı. Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi cuma günü mutabakatın bir ateşkesten çok savaşın sonunu tanımladığını, dolayısıyla uzatılacak 60 günlük bir sürenin bulunmadığını söyledi.[2], [1]

5. madde Hürmüz Boğazı rotasını tartışmaya açık bıraktı

Al Jazeera'nın pazartesi dökümü çöküşü üç maddeye bağlıyor: Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş rotasını düzenleyen beşinci madde, İsrail'i hiç anmayan ateşkes maddesi ve kaynağı yazılmayan 300 milyar dolar yeniden inşa vaadi. Habere göre rota anlaşmazlığı 25 Haziran'da Umman güzergâhını izleyen gemilere yapılan saldırıyla açığa çıktı; 27 Haziran'da Washington karşılık verdi, Tahran da misilleme yaptı. Trump anlaşmanın bittiğini 7 Temmuz'da ilan etti. İran işleri ofisinin eski vekil direktörü Joey Hood, Al Jazeera'ya metnin kötü yazıldığını ve İran'a boğaz üzerinde egemenlik okuması yapma imkânı verdiğini söyledi. Görüşmeler kilitli kaldı ve mutabakatın yerine geçecek bir çerçeve açıklanmadı. Erakçi'nin belgeyi ateşkesten çok savaşın sonu olarak tanımladığı cuma günkü çerçeve, Hood'un boğaz maddesinin baştan belirsiz olduğu okumasıyla yan yana duruyor.[1]

Taahhütler askıya alındı, abluka baskısı sürdü

Her iki taraf taahhütlerini askıya aldığı hâlde zorlama durmadı. Pentagon bu hafta, ABD ablukasını çiğnediği gerekçesiyle Hürmüz Boğazı'nda Panama bayraklı bir yük gemisine ateş açtığını duyurdu; mutabakat Washington'ın ablukayı 30 gün içinde kaldırmasını öngörüyordu. Al Jazeera'nın haberi, bu müdahaleyi haziran sonunda Umman güzergâhındaki gemilere yapılan saldırıların ardından boğazdaki geniş gerilim örüntüsünün parçası olarak konumlandırdı. Washington ve Tahran böylece sürenin dolmasına, karşı tarafın çoktan çekildiğini söyleyen paralel iddialarla girdi; boğazdaki ABD deniz eylemi ise sürdü. Hiçbir başkent mutabakatı uzatma önermedi ve ikili anlayışı uluslararası düzeyde uygulanabilir kılacak Güvenlik Konseyi onayı, kimsenin yazmadığı bir nihai anlaşmaya bağlı kalmaya devam etti.[2], [1]

Kaynakça

  1. Haber kaynağıAl Jazeera5. madde boğazı yoruma bıraktı, mutabakat da orada tükendi↩1↩2↩3
  2. Haber kaynağıAl Jazeeraİslamabad mutabakatı, arkasında nihai anlaşma olmadan sona eriyor↩1↩2