Mekke savunma anlaşması, Yemen'deki çatışma, Kürdistan Bölgesi'nin taraf olmama açıklaması ve Lübnan-İsrail görüşmeleri, bölgesel savaşa maruz kalmayı sınırlama çabalarının ne kadar farklı yönlere gittiğini gösteriyor.
Jeopolitik··Akşam
Savunma taahhüdünün yanında sahadaki çatışma
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, cuma günü Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzaladı. Anlaşmanın merkezindeki hüküm, üç devletten birine yönelik silahlı saldırının hepsine yapılmış sayılacağını belirtiyor. Al Jazeera, haber yayımlandığında İsrail hükümetinin anlaşmaya ilişkin resmî bir açıklama yapmadığını bildirdi; İsrailli yöneticilerin Şabat sessizliğinde sonuçları değerlendirmesinin beklendiğini aktardı. Haberde farklı partilerden İsrailli siyasetçilerin Türkiye'yi tehdit saydığı belirtiliyor. Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Hakan Fidan'ın İsrail'e ilişkin sözlerini soykırıma çağrı olarak niteledi; Recep Tayyip Erdoğan ile Benjamin Netanyahu'nun daha önceki karşılıklı sert açıklamaları da bu siyasî tepki ortamının parçası olarak verildi. Yemen'de ise açıklama ve değerlendirme aşamasını aşan bir çatışma yaşanıyor. Hükümet güçleri, Husilerin Marib'i yeniden top ateşine tutmasının ardından birden çok hatta karşı saldırıya geçti. Hükümet kaynakları perşembe günkü saldırılarda en az 30 askerin öldüğünü ve 15 askerin yaralandığını, Sağlık Bakanlığı cuma günkü Marib saldırısında 2 sivilin öldüğünü ve 14 kişinin yaralandığını bildirdi. Husiler 45 kişiyi öldürdüklerini öne sürdü; Al Jazeera bu sayıların hiçbirinin bağımsız olarak doğrulanmadığını belirtti.[1], [2]
Taraf olmama açıklaması ve sınırlı görüşme gündemi
Irak Kürdistan Bölgesi Başbakanı Masrour Barzani, bölgenin savaşa katılması için baskı görmediğini ve hiçbir çatışmada taraf olmak istemediğini Al Jazeera'ya söyledi. Bu tutum, saldırılardan etkilenmediği anlamına gelmiyor: Barzani, bölgedeki altyapının 28 Şubat'tan bu yana 1.000'den fazla füze ve insansız hava aracı saldırısına uğradığını belirtti. El-Harir hava üssünün yaklaşık 10 yıldır boş olduğunu, Erbil'deki ABD askerlerinin terörle mücadele amacıyla kaldığını ve bölge yönetiminin silahları resmî güçlerle sınırlama yönündeki Bağdat adımını desteklediğini söyledi. İsrail'le ilişki kurmadıklarını, Suriye ve Türkiye'yle bağları derinleştirdiklerini de ekledi. Lübnan-İsrail hattında, bu taraf olmama açıklamasından farklı olarak, dar başlıklarla tanımlanmış bir görüşme süreci var. Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Aoun, Roma'daki dolaylı görüşmelerde sınırlar, tutuklular, ateşkes koşulları, ev yıkımları ve pilot bölgeler konusunda olumlu ilerleme sağlandığını söyledi. ABD Dışişleri Bakanlığı görüşmeleri verimli olarak niteledi ve tarafların pilot bölgeler sürecini ilerletme konusunda anlaşmaya yaklaştığını bildirdi. Değerlendirme Lübnan tarafının açıklamasına dayanıyor; haberde İsrail tarafından bağımsız bir doğrulama yer almıyor ve Lübnan, İsrail'i 26 Haziran tarihli çerçeve anlaşmasına uymamakla suçluyor.[3], [4]
Ortak kısıt, farklı araçlar
Dört gelişme arasında eşgüdüm veya ortak bir bölgesel yön olduğuna ilişkin kanıt yok. Yan yana okunduklarında ortaya çıkan ortak kısıt, aktörlerin genişleyen bir savaşın kendilerine nasıl ulaşacağını yönetmeye çalışması. Mekke anlaşması üç devlet için saldırıya ortak karşılık taahhüdü getiriyor; haberde bu taahhüdün İsrail'deki siyasî değerlendirmesi henüz resmî hükümet yanıtına dönüşmüş görünmüyor. Yemen'de karşılıklı saldırılar, ölü ve yaralı bildirimleriyle birlikte doğrudan çatışmanın zaten sürdüğünü gösteriyor; tarafların verdiği sayılar bağımsız doğrulamadan yoksun. Kürdistan Bölgesi, saldırılara uğradığını bildirirken savaşa katılmama tutumunu ve silahların resmî güçlerle sınırlandırılmasına desteğini öne çıkarıyor. Lübnan ise sınırlar, tutuklular ve ateşkes koşulları gibi belirli dosyalarda arabuluculu görüşmeler yoluyla uygulamaya dönük adım arıyor. Bu araçlar birbirinin aşaması veya aynı siyasetin parçaları olarak sunulamaz. Savunma taahhüdü caydırıcılığa, karşı saldırı askerî baskıya, taraf olmama açıklaması siyasî mesafeye, dolaylı görüşmeler de belirli uyuşmazlıkların yönetimine dayanıyor. Haberler, bu yaklaşımlardan hangisinin bölgesel yayılmayı sınırlayacağını ölçmüyor; o anda her sahada seçilen veya bildirilen yöntemi ve yöntemin karşılaştığı sınırları gösteriyor.[1], [2], [3], [4]
