C5+1, Hazar geçişli ticaret ve enerji için ortak gündem benimsedi
ABD ile beş Orta Asya ülkesi, Semerkant’ta ticaret, enerji ve güvenlik işbirliği için ortak açıklama yayımladı. Marco Rubio’nun ziyareti sırasında benimsenen gündemde Hazar geçişli ticaret güzergâhı öne çıkıyor. Ülkeler, bölgesel enerji sektörünü geliştirmek için güçlerini birleştirme niyetini açıkladı. Ortak metin, ziyaret öncesindeki yatırım görüşmesi hazırlıklarını izleyen çok taraflı diplomatik adım oldu.
Jeopolitik··Sabah
Altı hükümet ticaret önceliklerinde anlaştı
ABD ile beş Orta Asya ülkesi, Özbekistan’ın Semerkant kentinde 19 Ekim’de yapılan dışişleri bakanları toplantısında ortak açıklama benimsedi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan dışişleri bakanları, işbirliğinin önceliklerini belirledi. Beş bölge ülkesini ABD ile buluşturan diplomatik görüşme düzeni C5+1 adıyla biliniyor. Ticaretin geliştirilmesi, enerji ve güvenlik, kabul edilen ortak gündemin ana başlıkları arasında yer alıyor.[1], [2]
Açıklama, ticaret ve yatırımı desteklemek amacıyla Hazar geçişli ulaşım güzergâhının geliştirilmesini öngörüyor. Hükümetler, Orta Asya ülkeleri arasındaki ticareti artırmayı, ulaşım bağlantılarını iyileştirmeyi, gümrük işlemlerini uyumlu hâle getirmeyi ve sanayide işbirliğini güçlendirmeyi de hedefliyor. Böylece ortak gündem, ABD ile iş ilişkilerinin yanında bölge ekonomilerini birbirine bağlayan ulaşım ağlarını ve ticaretin yürütüldüğü kuralları da kapsıyor.[2]
Enerji gündemi madenlerin işlenmesini de kapsıyor
Altı hükümet, bölgesel enerji sektörünü geliştirmek için güçlerini birleştirme niyetini ifade ediyor. Açıklamada, ülkelerin kullanılmamış doğal kaynakları ile maden çıkarma ve işleme alanındaki işbirliği arasında bağ kuruluyor. Bölge içinde daha yüksek katma değerli üretimin payının artırılması ve bu ürünlerin uluslararası pazarlara çıkarılması da hedefleniyor. Bunlar, hükümetlerin benimsediği işbirliği amaçları; açıklamada tamamlanmış yatırımların toplam tutarı verilmiyor.[1], [2]
B5+1 adıyla anılan iş dünyası platformu, ABD şirketlerine Orta Asya’da olanak sağlamayı sürdürecek. Hükümetler, Orta Asya ülkelerindeki işletmelerin ABD pazarına yatırım yapma olanaklarını da genişletmek istiyor. Güvenilir teknolojilerin kullanılması, elektronik ticaretin geliştirilmesi ve girişimcilerin desteklenmesi de ortak açıklamanın iş dünyasına ilişkin hedefleri arasında bulunuyor.[2]
Güvenlik işbirliği sınırları ve siber alanı kapsıyor
Güvenlik alanında terörle mücadele, sınır aşan örgütlü suçlar ve sınır güvenliği öne çıkıyor. Hükümetler, ortak çalışmanın konuları arasında insan kaçakçılığı ile uyuşturucu ve silah kaçakçılığını sayıyor. Siber suçlarla mücadele için siber güvenlik işbirliğinin derinleştirilmesi de isteniyor. Nükleer malzemelerin güvenliği konusunda uzun süredir yürütülen çalışmaların sürdürülmesi; nükleer güvenlik, yayılmanın önlenmesine ilişkin güvenceler ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı da metinde yer alıyor.[2]
C5+1 düzeni, dönemin ABD Dışişleri Bakanı John Kerry’nin beş Orta Asya ülkesini ziyaret ettiği 2015’te kuruldu. Rubio’nun bu gezideki tek Orta Asya durağı Özbekistan oldu; bakan bölgedeki mevkidaşlarıyla ikili görüşmeler de yaptı. Yeni ortak açıklama, katılımcıların kültürel mirasının korunmasını ve mesleki, eğitim amaçlı ve kültürel karşılıklı ziyaretlerin geliştirilmesini de içeriyor.[1], [2]
