Görünmeyen madde yolları üç ölçekte belirginleşiyor
Bir galaksi merkezi benzetimi, GW Ori çevresindeki gözlenmiş gaz akımı ve Sloan'ın yeni tayf paketi, gökbilimcilerin madde yollarını farklı ölçeklerde nasıl görünür kıldığını ayrı ayrı gösteriyor.
Bilim··Öğle
Galaksi merkezine uzanan benzetim
İlk gelişme, Samanyolu benzeri bir galaksinin merkezinin nasıl büyüyebileceğini izleyen bir benzetim; gökyüzünde doğrudan görülmüş bir akımı anlatmıyor. Phys.org'un aktardığı Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam çalışmasında SMUGGLE-Ring çalıştırması dört milyar yıllık gelişimi kapsıyor. Benzetimde oluşan galaktik çubuk, gazı içeri yönlendirerek hem çekirdek yıldız kümesini hem de merkezî yıldız diskini aynı kaynaktan besliyor. Süreç boyunca merkezî yapılarda yüz milyonlarca Güneş kütlesi birikiyor; 30 milyon Güneş kütlesi büyüklüğündeki bir yıldız kümesi de çekirdek kümeyle birleşiyor. Yazarlar, küme ile diskin göreli kütle ve boyutlarının büyüme sırasında birbirinden uzaklaşmasının, taramalarda bu iki yapı arasında neden açık bir ilişki görülmediğini açıklayabileceğini belirtiyor. Yıldızlarla karanlık madde halesinin değişebilen parçacıklar olarak ele alınması, gelişen çubuğun oluşmasına olanak verdi. Sonuçlar Astronomy & Astrophysics dergisinde bir mektup olarak bildirildi. Ancak bu gelişme gözlemsel bir keşif değil; benzetimin sunduğu bir oluşum yolu. Bu tür birleşmelerin merkezdeki kara deliğin kütlesini nasıl etkilediği de gerçek gözlemlerle sınanmış değil. Dolayısıyla haber, galaksi merkezindeki iki yapının ortak bir gaz kaynağından büyüyebileceğine ilişkin hesaplamalı bir senaryo sunuyor.[1]
GW Ori'ye ulaşan gaz akımı
İkinci haber, benzetimdeki galaksi merkezinden tümüyle ayrı bir nesneye ve gözlemsel bir bulguya odaklanıyor. ALMA'nın karbonmonoksit izotopolog gözlemleri, Orion yönündeki GW Ori üçlü yıldız dizgesinin diskine ulaşan bir gaz akımını ortaya çıkardı. Akım, gökyüzünde yaklaşık 12.000 astronomi birimi boyunca uzanıyor ve kestirilen kütlesi 1,6 Jüpiter kütlesi. Yapının yönü, maddenin diskin hangi bölümüne bağlandığını anlamak için de kullanıldı. Akımın açısal momentum vektörü en dıştaki toz halkasıyla yaklaşık 3 derece içinde hizalanırken en içteki halkayla yaklaşık 32 derece ayrılıyor. Ekip bu geometrinin, eğikliği görünmeyen bir eşlikçiden çok dışarıdan düşen maddenin oluşturduğuna işaret ettiğini belirtiyor. Bildirilen madde düşme hızı, yıldız üzerine yığılma hızının yaklaşık on kat altında; araştırmacılar bu nedenle GW Ori'yi düşme sürecinin sonlarına yaklaşmış bir dizge olarak yorumluyor. Total Power verilerindeki yayılım da akımı çevredeki yıldız oluşum bölgesine bağlıyor. The Astronomical Journal dergisinde 6 Ağustos'ta yayımlanan çalışma, tek bir genç çoklu yıldız dizgesinin çevresindeki gaz yapısını ele alıyor. Galaksi ölçeğindeki SMUGGLE-Ring benzetimini doğrulamıyor ve aynı fiziksel nesneyi incelemiyor; buradaki sonuç, belirli bir diske dışarıdan uzanan gazın gözlemsel izine dayanıyor.[2]
Sloan'ın tayf haritası genişliyor
Üçüncü gelişme ise tek bir gaz akımını ya da büyüyen galaksi merkezini açıklamıyor; çok sayıda yıldız için yeni bir gözlem kaynağı açıyor. Sloan Digital Sky Survey V içindeki Milky Way Mapper programının yirminci veri paketi 6 Ağustos'ta yayımlandı; yinelenen ziyaretlerle birlikte paketteki tayf sayısı 2 milyon sınırını aşıyor. Gözlemler New Mexico'daki Apache Point Observatory ile Şili'deki Las Campanas Observatory tesislerinden geliyor. Paket, 250.000 hale yıldızını, Güneş'in yaklaşık 250 parsek çevresindeki 280.000 yıldızı ve 200.000'den fazla genç yıldızı kapsıyor. Ayrıca eROSITA X ışını kaynaklarıyla eşleştirilmiş 48.000 optik tayf sunuyor. İçindeki 49.000 beyaz cüce tayfı, bu yıldız sınıfı için kamuya açık kümeyi iki katından fazla büyütüyor. Yeni bulgular arasında Lucey ve arkadaşlarının Büyük Macellan Bulutu'nda bildirdiği 5 karbonca zengin, metalce fakir yıldız da bulunuyor. Bu veri yayını öteki iki habere doğrudan kanıt sağlamıyor: SMUGGLE-Ring hesaplamalı bir galaksi merkezi senaryosu, GW Ori haberi belirli bir üçlü yıldız dizgesine uzanan gözlenmiş gaz yapısı, Sloan paketi ise geniş bir yıldız nüfusuna ait tayfların açılması. Üçünü birleştiren şey ortak bir nesne ya da doğrulama zinciri değil. Haberler, maddenin gök cisimlerinde nasıl dağıldığını ve hareket ettiğini görünür kılmak için benzetim, hedefli gaz gözlemi ve büyük ölçekli veri yayınının birbirinden farklı işler yaptığını gösteriyor.[1], [2], [3]
