Hareketi ölçmek: Haritadan huniye, kafatasından düşük yer çekimine
Kelebek dağılımları, göçmen kuşların yön seçimi, dodo anatomisi ve düşük yer çekimindeki insan eşgüdümü, hareket hakkında farklı ölçümlerin ne söyleyebildiğini gösteriyor.
Bilim··Akşam
Dağılım haritası ile eşgüdüm deneyi aynı şeyi ölçmüyor
Küresel kelebek derlemesi, Phys.org aktarımında 105 ülkede 1.758 tür için 6.182 alan değişimini bir araya getiriyor. İncelenen türlerin yüzde 80'i alanını bir yerde genişletirken yüzde 27'si bir yerde daralmış; değişimlerin yüzde 79'u iklim değişikliği ve aşırı hava olaylarıyla ilişkilendirilmiş. Buradaki hareket tek bir canlının izlediği yol değil, tür dağılımının zaman içinde yer değiştirmesi. Verilerin bilinen kelebek türlerinin yaklaşık onda birini kapsaması ve bölgelere eşit dağılmaması da haritanın neyi gösterebildiğini belirliyor. Yatay genişlemeler bütün kıtalarda görülürken daralmalar ılıman Avrupa ile Kuzey Amerika'da yoğunlaşıyor; değişimlerin yüzde 22'sini oluşturan yükselti kaymaları ise neredeyse yalnızca Kuzey Yarımküre'de bulunuyor. İnsan hareketine ilişkin çalışma bambaşka bir ölçek ve düzenek kullanıyor. Parabolik uçuşlar ile kısa yarıçaplı santrifüjde Ay ve Mars yer çekimi koşullarını sınayan ekip, yer çekimi azaldıkça hareket kararlılığının düştüğünü ve kişilerin amaçlanan karmaşık örüntü yerine daha kolay örüntülere kaydığını bildiriyor. Çalışma, nüfus dağılımını değil, değişen fiziksel koşul altında eşgüdümün nasıl kurulduğunu ele alıyor. Bu nedenle iki sonuç, hareketin ayrı düzeylerde nasıl tanımlanıp ölçüldüğünü yan yana gösteriyor; birbirinin biyolojik açıklaması olmuyor.[1], [4]
Yön seçimini izlemek ile anatomiden davranış çıkarmak
Alacasinekkapan deneyi yönelimi, kafesteki kuşun Emlen hunisindeki duyarlı filme bıraktığı izlerden doğrudan davranışsal bir sonuç olarak çıkarıyor. Kuşlar 25 dakikalık denemelerde 1,41 ve 1,5 megahertz frekansındaki salınan manyetik alanlara tutuldu. Ortalama gücü aynı iki sinyalden 500 hertz ile darbelenen sürüm, sürekli dalgadan daha fazla yön şaşırtması yarattı; darbeli sinyal 1 milisaniye süren döngülerle açılıp kapanıyordu. Bu ayrım, yalnız ortalama gücün önemli olmasını bekleyen kriptokrom temelli bazı pusula modelleriyle uyuşmuyor. Yazarlar yine de manyetik algılama düzeneğini bulduklarını söylemiyor. Dodo çalışmasında ise yaşayan bir hayvanın yön seçimi gözlenmiyor. Ekip 3 dodo kafatasını tomografiyle tarayıp Rodrigues solitaire ve yaşayan güvercinlerle karşılaştırıyor. Bilişle bağlantılı beyin bölgesi, bu büyüklükte bir kuş için beklenen boyutta; küçük göz loblarıyla biraz büyümüş gözler loş ışıkta etkinliğe uyuyor, koku işleyen bölge de geniş görünüyor. Bunlar dodo davranışına ilişkin anatomik çıkarımlar: davranışı yaşayan hiç kimse izlemedi ve koku bölgesini güvenle yorumlamak için karşılaştırma malzemesi yetersiz. Bir çalışma deneme sırasında yönelimi izlerken öteki, korunmuş yapıları yaşayan akrabalarla karşılaştırıyor. İkisinin de kuşlarla ilgili olması, kanıt yollarını ya da çıkarımların gücünü eşitlemiyor.[2], [3]
Ölçünün ölçeği, sonucun anlamını belirliyor
Dört haber birlikte okunduğunda, hareket ve yönelim sözcüklerinin tek bir ölçüm ailesini anlatmadığı görülüyor. Kelebek derlemesi çok sayıda ülkeden dağınık gözlemleri topluyor; genişleme ile daralmanın görünürlüğü, hangi bölgelerin ve türlerin izlendiğine bağlı. Bu çalışma küresel bir dağılım görünümü sunarken Orta Afrika, Güneydoğu Asya, Yeni Gine ve Amazon Havzası gibi biyoçeşitlilik açısından önemli bölgelerdeki boşlukları da açıkça belirtiyor. Alacasinekkapan deneyi ise sinyal kiplenimini değiştirip hunideki yön izlerini karşılaştırarak belirli bir pusula açıklamasının kapsamını daraltıyor; yerine tamamlanmış bir algılama düzeneği koymuyor. Dodo taramaları, soyu tükenmiş bir türün duyusal düzenine ilişkin olasılıkları kafatası anatomisinden kuruyor ve daha geniş müze karşılaştırmalarına gereksinim bırakıyor. Düşük yer çekimi çalışması da karmaşık eşgüdümün değişen fiziksel koşullara duyarlı olabileceğini bildiriyor; Ay ve Mars'ta çalışacak ekipler için pratik bir soru açıyor, ancak Parkinson rehabilitasyonuna uzanan öneri henüz sınanmış değil. Böylece harita, kontrollü yönelim deneyi, karşılaştırmalı anatomi ve insan eşgüdümü deneyi farklı sorulara yanıt veriyor. Bulguları ortak bir biyolojik düzeneğe bağlamak ya da türler arasında doğrudan büyüklük karşılaştırması yapmak kaynakların taşıdığından daha güçlü bir sonuç olurdu. Ortak nokta mekanizmada değil, hareket hakkındaki bir iddianın hangi gözlem, karşılaştırma ve ölçekle kurulduğunu açıkça ayırma gereğinde bulunuyor.[1], [2], [3], [4]
