Biyolojik işleyişin üç ayrı yolu: kalmak, bırakılmak, taşınmak
Üç yeni çalışma, biyolojik işleyişin farklı yönlerini ayırıyor: Bir düzenek kullanılmasa da işlevini koruyabilir, hücre kırılınca bir vitamin çevreye çıkabilir ve bir gen mantar türleri arasında taşınabilir. Bu üç tanımı birbirine karıştırmamak gerekir.
Bilim··Sabah
Kullanılmadan kalan işlev
Bangor Üniversitesi öncülüğündeki ekip, Timema çubuk böceklerinde doz dengelemesini inceledi. Bu düzenek, X kromozomundaki gen anlatımını dengeliyor. PNAS'ta yer alan çalışma, sistemin yaklaşık 1 milyon yıl boyunca gereksiz kalmasına rağmen işlevini koruduğunu bildiriyor. Buradaki kalıcılık, bir biyolojik işleyişin şu anda gerekli olup olmadığından ayrı bir tanım sunuyor. Haberin dayanağı, düzenekte bugün görülen işlevdir; geçmişte neden korunduğuna ilişkin bir neden zinciri kurmuyor. Bu ayrım önem taşıyor: Bir şeyin uzun süre işlevini sürdürmesi, onun hangi baskıyla korunduğunu ya da gelecekte ne yapacağını tek başına söylemez. Bu tanım, çalışmanın neyi gösterdiğini de sınırlar. Çalışma sistemin işlevini bildiriyor; bu bilgiyi her koşulda aynı biçimde çalıştığı ya da başka türlerde aynı sonucu verdiği iddiasına genişletemeyiz. Kalıcılık, önce gözlenen devamlılığı adlandırır; açıklama ise ayrı kanıt ister. Okur için yararlı sözcük kalıcılık: Bu, işleyişin varlığını ve işlevini korumasını anlatır. Sistem burada başka bir hücreye aktarılmıyor, çevreye bir madde bırakmıyor. İncelenen konu, gereksiz kaldığı belirtilen bir düzenekte işlevin sürmesidir.[1]
Hücre kırılınca ortaya çıkan vitamin
Virginia Tech'in bildirdiği ikinci durum, işlevin korunmasından çok bir maddenin dışarı çıkışıyla ilgili. Bakteriyofajlar B12 üreten bakterileri parçaladığında vitamin çevredeki ortama bırakılıyor. B12'ye bağımlı bakteriler ancak bundan sonra büyüyor. Bu nedenle bırakılma sözcüğü, bir bileşenin bir hücrenin içinde kalmayıp çevresine erişilebilir hâle gelmesini anlatıyor. Çalışma laboratuvar ortak kültürlerine dayanıyor; insanlarda deneme yapılmadı. Bu sınır, anlatımı laboratuvar ortak kültürleriyle sınırlı tutar. Yine de bulgu, aynı vitaminin üretildiği hücre ile ondan yararlanabilen bakteri arasındaki sıralamayı açıkça ayırıyor: Önce bakteriyofajların parçaladığı üretici hücre, sonra çevreye çıkan B12, ardından bağımlı bakterilerin büyümesi. Bu sıra, vitaminin hangi koşulda erişilebilir olduğunu anlatır; bağımlı bakterilerin başka ortamlardaki davranışı hakkında ek hüküm vermez. Bu, kalıcılıktan farklı bir sözcük düzeni gerektirir. Kalıcılık bir düzenekte işlevin sürmesini anlatırken, bırakılma bir maddeye erişimin hücre kırılması sonrasında değişmesini anlatır.[2]
Türler arasında taşınabilen gen
Köln ekibi, pamuk ve zeytindeki ağır yaprak dökümüyle ilişkilendirilen Verticillium dahliae mantarının enfeksiyon sırasında salgıladığı bir protein tanımladı. Nature Communications'ta yer alan çalışmaya göre bu proteinin geni, mantar türleri arasında aktarılabilen büyük bir hareketli genetik öğe üzerinde bulunuyor. Aktarım burada proteinin etkisinden ya da B12'nin dışarı çıkışından söz etmiyor; genin yer aldığı öğenin türler arasında taşınabilmesini anlatıyor. Bu üç haberi birlikte okumak, ortak bir mekanizma veya ortak bir evrimsel neden göstermez. Her biri farklı bir biyolojik bağlamdaki ayrı gözlemi anlatır. Ancak sözcük seçimini netleştirir: Kalıcılık, gereksiz kalmış bir düzenekte işlevin sürmesi; bırakılma, hücre kırıldığında B12'nin ortama çıkması; aktarım ise bir genin bulunduğu hareketli öğenin mantar türleri arasında taşınabilmesidir. Bu ayrım, her haberi kendi kaynağının verdiği çerçevede tutar ve kaynakların anlatmadığı sonuçları eklemeyi önler.[1], [2], [3]
