2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, ışıkla açılan iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleriyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi. 5 Ekim’de açıklanan karar, seçilmiş sinir hücrelerinin ışıkla denetlenmesini sağlayan geçmiş araştırmaları tanıyor. Yeni gelişme bir bilim ödülü kararı; yeni bir deneyin sonucu ya da kullanıma giren bir tedavi duyurusu değil.
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, ışıkla açılan iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildi. Karolinska Enstitüsü'ndeki Nobel Meclisi kararı 5 Ekim'de açıkladı. Ödülün toplam tutarı 12 milyon İsveç kronu; üç araştırmacı bu tutarı eşit paylaşacak. Yeni gelişme ödül kararıdır: duyuru, bu tekniğin bugün keşfedildiği ya da yeni bir tedavinin kullanıma girdiği anlamına gelmiyor.[1], [2]
Hegemann ve Nagel'in araştırması, tek hücreli Chlamydomonas adlı algin ışığa yönelmesini sağlayan kanalrodopsin proteinine dayanıyor. Nobel Meclisi'nin açıklamasına göre bu protein ışığa duyarlı hücre denetiminin temelini oluşturdu. Deisseroth daha sonra proteini sinir hücrelerinin etkinliğini ışıkla denetleyen bir araca dönüştürdü. Bu çalışmaların başlangıcı 2000'li yıllara uzanıyor. Araştırmacıların geçmiş çalışmaları ve yöntemin sinirbilimdeki yeri bu kararla tanınıyor; yeni bir deneyin sonucu açıklanmıyor.[1], [2]
Bu ödüllendirilen çalışmalar iki araştırma aşamasını birleştiriyor: önce tek hücreli algdeki ışığa duyarlı kanal proteinlerinin belirlenmesi, ardından bu özelliğin sinir hücrelerini denetlemek için kullanılması. Araştırmacılar hafıza, duygu ve davranışla ilgili devreleri incelerken seçilmiş hücrelerin etkinliğini açıp kapatabiliyor. Üç bilim insanının bu deney aracına katkısı birlikte tanınıyor. Nobel Meclisi, iyon kanalları ile optogenetiği aynı ödülde bir araya getiriyor. Yöntemin araştırma alanındaki kullanımı, anılan her hastalık için rutin tedavi bulunduğu anlamına gelmiyor.[1], [2]
Optogenetik, araştırmacıların canlı beyinde seçilmiş sinir hücrelerinin etkinliğini açıp kapatmasına olanak tanıyor. Nobel Meclisi yöntemin anılar, duygular ve davranışlarla ilgili sinir devrelerinin anlaşılmasında dünya çapında kullanıldığını belirtiyor. RTVE de ödül kararını ve tekniğin araştırmadaki bu kullanımını aktardı. Yöntemin hastalıkları anlamaya katkısı, söz konusu hastalıkların tümü için onaylanmış bir tedavi bulunduğu anlamına gelmiyor. Resmî açıklama görme kaybı yaşayan kişilerde görmeyi geri kazandırmaya yönelik araştırmaları da anıyor; bunu kesin bir tedavi sonucu olarak sunmuyor.[1], [2]
Deisseroth ABD'deki Howard Hughes Tıp Enstitüsü ve Stanford Üniversitesi'nde, Hegemann Almanya'daki Berlin Humboldt Üniversitesi'nde, Nagel ise Würzburg Üniversitesi'nde çalışıyor. Ödül bu üç araştırmacının ortak bilimsel katkısını tanıyor. Bu ışığa duyarlı alg proteini, sinirbilimde hücre etkinliğini araştırmak için kullanılabilir bir araca dönüştü. Ödül kararı ile geçmiş araştırmaların tarihleri birbirinden ayrı tutulmalı.[1], [2]
