Euclid, 900 milyondan fazla galaksiyi kapsayan verileri erişime açtı
Euclid’in DR1-Foundation veri kümesi, yaklaşık 1.900 derece karelik gökyüzü alanında 13 ay boyunca yapılan gözlemleri bilimsel kullanıma açıyor. Görüntüler 900 milyondan fazla galaksiyi kapsıyor; kataloglarda kütleçekim merceği ve kuasar adayları bulunuyor. Araştırmacılara 160 milyondan fazla kaynağın tayf bilgisi de sunuluyor. Zayıf merceklenme ve galaksi kümelenmesi gibi üst düzey ürünler ise 2027 ortasındaki tam sürüm için planlanıyor.
Bilim··Gece
On üç aylık gözlem kullanıma açıldı
Avrupa Uzay Ajansı’nın karanlık evreni araştıran uzay teleskobu Euclid, DR1-Foundation veri kümesini erişime açtı. 12 Kasım’da duyurulan açılış, 13 aylık gözlemden gelen 1,7 milyon gigabaytı içeriyor. Görüntüler, yaklaşık 1.900 derece karelik alanda 900 milyondan fazla galaksiyi kapsıyor; bu alan, planlanan taramanın yaklaşık yüzde 14’üne karşılık geliyor.[1], [2]
Görev, 2023’te Florida’dan fırlatıldı ve 2031’e kadar evrenin üç boyutlu atlasını oluşturmayı amaçlıyor. Proje bilimcisi Valeria Pettorino, galaksi görüntülerine üçüncü boyutun uzaklık ölçümleriyle eklendiğini açıkladı. Galaksilerin uzaklıklarına göre yerleştirilmesi, evrenin farklı dönemlerindeki konumlarının da belirlenmesine olanak veriyor. Araştırmacılar bu bilgiyi, büyük ölçekli yapının zaman içinde nasıl değiştiğini yeniden kurmak için kullanacak.[2]
Kataloglarda mercek ve kuasar adayları bulunuyor
Kataloglar, sınıflandırmaları ayrıca değerlendirilecek yaklaşık 15.000 güçlü kütleçekim merceği adayı ile 60 milyondan fazla kuasar adayı içeriyor. Kuasarlar, uzak galaksilerin parlak merkezleri. 160 milyondan fazla kaynağın ışığını dalga boylarına ayıran tayflar, uzaklıkları ve fiziksel özellikleri araştırmaya yarayan bilgiler sağlıyor. Ham veriler, işlenmiş görüntüler ve kataloglar da erişime sunuluyor.[1]
Galaksiler, aralarında daha boş bölgeler bulunan iplikler ve kümeler oluşturuyor; bu bütün, kozmik ağ olarak anılıyor. Bu ağın düzeni, karanlık maddeyle karanlık enerjiye ilişkin bilgiler taşıyor. Portsmouth Üniversitesi’nden Euclid Konsorsiyumu araştırmacısı Natalie Lines, kütleçekim merceklerinin galaksilerin içindeki kütleyi incelemek için kullanılabildiğini anlattı. Bu merceklenmede arka plandan gelen ışığın ne kadar büküleceği, galaksilerin görünmeyen bileşenleri dahil, ön plandaki maddenin dağılımına bağlı.[2]
Tam sürüm 2027’de üst düzey ürünler ekleyecek
Euclid, 2023’te fırlatıldı ve düzenli bilim gözlemlerine 14 Şubat 2024’te başladı. Mart 2025 ile Haziran 2026’da sınırlı veri kümeleri yayımlandı. 2027 ortasına planlanan tam DR1 sürümü, zayıf kütleçekim merceklenmesi ve galaksi kümelenmesi gibi üst düzey ürünleri ekleyecek. Bu ölçümler, görevin karanlık maddeyi ve evrenin hızlanan genişlemesini araştırmasına hizmet ediyor. Görev ekibi dışındaki araştırmacılar da aynı gökyüzü alanlarını kendi soruları için inceleyebilecek. İspanya’daki Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsü, yakın kızılötesi aygıtın kontrol elektroniği ve başlangıç yazılımına katkıda bulundu. Bilim konsorsiyumunda 300 kurumdan 2.000’den fazla araştırmacı çalışıyor. Euclid’in açtığı gözlemler, aynı gökyüzü bölgelerinin farklı sorularla incelenmesi için görüntüler, kataloglar ve tayflar sağlıyor.[1]
