Katalonya’nın veri koruma kurumu APDCAT, yapay zekâ sistemlerinin temel haklara etkisini değerlendiren ücretsiz uygulamayı yayımladı. Kuruluşlar sistemlerini tanımlıyor, etkilenebilecek hakları seçiyor ve olası zararı değerlendiriyor. Ardından önlemleri girerek kalan riski yeniden hesaplayabiliyor. Uygulama, 2025’te tanıtılan yöntemi adım adım izlenen bir sürece dönüştürüyor. Sonuçlar, kuruluşların kendi değerlendirmelerine dayanan yönlendirici bir öz değerlendirme niteliği taşıyor.
Yapay Zekâ··Sabah
Kuruluşlar, etkilenebilecek her hak için zararı değerlendiriyor
İspanya’nın Katalonya bölgesindeki veri koruma kurumu APDCAT, yapay zekânın temel haklara etkisini değerlendiren ücretsiz bilgisayar uygulamasını yayımladı. Araç, temel haklar üzerindeki etki değerlendirmesinin İngilizce kısaltması olan FRIA yöntemini uyguluyor. Kuruluşlar ve geliştiriciler önce sistemin amaçlarını, özelliklerini, kullanılacağı ülkeleri ve veri türlerini giriyor. Ardından etkilenebilecek hakları seçiyor; verilen listede bulunmayan hakları da ekleyebiliyor.[1], [2]
Önlemler girildikten sonra kalan risk yeniden hesaplanıyor
Her hak için olasılık, maruz kalma, zararın ağırlığı ve zararı aşmak için gereken çaba değerlendiriliyor. Bu değişkenlerin her biri düşükten çok yükseğe dört düzeyde ele alınıyor. Var olan denetimler ve etkilenen gruplar da sürece katılıyor. İlk sonuçlar hangi alanlarda önlem gerektiğini belirlemeye yardımcı oluyor. Önlemler girildikten sonra kalan risk yeniden hesaplanabiliyor ve sonuçlar PDF olarak indirilebiliyor. APDCAT, sonuçları kuruluşun girdilerine dayanan yönlendirici bir öz değerlendirme olarak tanımlıyor.[1]
Yöntem, yeni uygulamadan önce geliştirilmişti
Katalan yöntemi, uzman Alessandro Mantelero’nun desteğiyle veri koruma görevlilerinin oluşturduğu toplulukta hazırlandı. Ocak 2025’te Katalonya Parlamentosu’nda tanıtıldı; daha sonra Cruïlla festivalinde dört yapay zekâ prototipi üzerinde denendi. Yeni uygulama Windows, Mac ve Linux üzerinde Katalanca, İspanyolca ve İngilizce kullanılabiliyor. Örnek kullanım senaryoları, değerlendirme adımlarını izlemeye yardımcı oluyor.[1]
