Sınır ötesi ticaretin üç eşiği: ödeme, tarife ve vergi
Dijital yuanla hızlanan durian ödemesi, Türkiye ile Maldivler arasındaki tarife anlaşması ve ithalat ağırlıklı vergi artışı, sınır ötesi ticaretin farklı maliyet ve ölçüm noktalarını gösteriyor.
Ekonomi ve Piyasalar··Sabah
Ödeme yolu üç günden otuz dakikaya indi
Çin ile Malezya arasındaki taze durian ticareti, sınır ötesi ödemenin fiziksel mal kadar önemli bir darboğaz olabildiğini gösteren küçük ama somut bir işlem üretti. China Construction Bank'ın Xiamen şubesi, bankanın Malezya'daki Labuan şubesiyle birlikte 43.000 yuan, yani yaklaşık 6.360 dolar tutarındaki sevkiyat bedelini dijital yuanla aktardı. Bu, ocak ayında yapılan Malezya'dan Çin'e gelen yönlü denemenin ardından ilk dışa giden e-CNY ödemesiydi ve iki yönlü düzeneği tamamladı. Haberde geleneksel muhabir banka ağıyla mutabakatın bir ila üç iş günü sürebildiği, işlem başına 25 dolar ile 35 dolar ücret ve yüzde 6'yı bulan takas maliyeti doğurabildiği belirtiliyor. Yeni yöntemde aracı takas bankaları devreden çıktı; para doğrudan banka şubeleri arasında taşındı, alıcı taraf Malezya ringgitine çevirebildi ve süreç 30 dakikada tamamlandı. Tek işlem, bütün dış ticaret finansmanının değiştiğini göstermiyor. Ancak bozulabilir bir ürünün ödemesinde süre, aracı sayısı ve dönüşüm maliyetinin aynı anda nasıl azaltılabildiğini açık biçimde ortaya koyuyor.[1]
Tarife anlaşması ürün listesini yeniden çizdi
Türkiye ile Maldivler arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması aynı sınır ötesi akışın gümrük tarafını değiştirdi. Kasım 2024'te İstanbul'da imzalanan, TBMM'nin Ekim 2025'te uygun bulduğu ve Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan metin 1 Ağustos'ta uygulamaya girdi. Türk ihracatçılar çelikten alüminyum levhaya, elektrikli aksamlardan beyaz eşya, mobilya, plastik ve gıdaya uzanan 404 üründe tarife avantajı elde etti. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın verdiği ayrıntıya göre Maldivler'in ortalama yüzde 16 düzeyindeki gümrük vergisi 293 tarife satırında Türkiye menşeli ürünler için tamamen kaldırıldı; daha önce vergisiz giren 111 satırın durumu korundu. Maldivler lehine sağlanan indirim veya muafiyetler ise ağırlıkla balıkçılık ürünlerini kapsayan 154 tarife satırına yayıldı. İki ülkenin 2025 ticaret hacmi 69 milyon dolar düzeyindeydi. Dolayısıyla anlaşmanın ilk sonucu yeni bir ticaret büyüklüğü değil, hangi ürünlerin daha düşük vergiyle sınırı geçebileceğini belirleyen yürürlükte bir erişim çerçevesi. Hacmin nasıl değişeceği, bu yeni koşullar altında gerçekleşecek sevkiyatlarda görülecek.[2]
İthalat, vergi manşetini yurt içinden daha hızlı büyüttü
Temmuz ayına ait mal ve hizmet vergisi verileri, sınırdan geçen ticaretin kamu gelirinde nasıl göründüğünü tamamlıyor. Brüt tahsilat yıllık yüzde 15,4 artarak 1,83 trilyon rupiden 2,11 trilyon rupiye çıktı; ancak yurt içi brüt kalem yüzde 10,1 büyüyerek 1,45 trilyon rupiye ulaşırken ithalattan alınan vergi yüzde 28,8 artışla yaklaşık 665,1 milyar rupi oldu. İadeler sonrasında da ayrım sürdü: net yurt içi tahsilat yüzde 10,5, net ithalat kalemi yüzde 30,3 arttı. Toplam iadeler yüzde 13,1 yükselerek yaklaşık 299,7 milyar rupiye çıktı. Nisan-temmuz dönemindeki brüt artış yüzde 10,1, net artış yüzde 9,2 düzeyindeydi. Bu üç gelişme, sınır ötesi ticaretin tek bir maliyet noktasına sahip olmadığını gösteriyor. Dijital yuan işlemi ödeme süresini ve aracıyı, Türkiye ile Maldivler arasındaki anlaşma ürün bazındaki gümrük oranını, vergi verisi ise gerçekleşen ithalatın tahsilattaki ağırlığını görünür kılıyor. Biri işlem, biri yürürlüğe giren kural, diğeri gerçekleşmiş kamu geliri; birlikte okunduklarında aynı akışın farklı aşamalarını birbirine karıştırmadan izlemeyi sağlıyorlar.[1], [2], [3]
İlgili köşe yazıları
Bu gündem hakkında daha fazla bilgi için ilgili köşe yazılarını okuyabilirsiniz.
