Savaşın genişleyen bilançosu: hava saldırıları, bütçe ve deniz yolları
İran çevresindeki çatışma; kesintisiz hava harekâtı, yükselen resmî maliyet ve Hürmüz ile Kızıldeniz'deki rota değişiklikleri üzerinden askeri alanın ötesine taşıyor.
Jeopolitik··Sabah
Kesintisiz harekât, açık kalan diplomasi
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran'a karşı üst üste on birinci gece hava saldırısı düzenlediğini; askeri komuta merkezleri, uçak sığınakları ve İHA depolarını vurduğunu açıkladı. Al Jazeera, Tebriz, Tahran ve Buşehr'de patlamalar bildirildiğini aktardı. İran'ın Hatemülenbiya Merkez Karargâhı ise nükleer tesislerin hedef alınması hâlinde saldırıları bölgeye yayma tehdidinde bulundu. Haberde, savaşan tarafların iddialarının bağımsız biçimde doğrulanamadığı özellikle belirtiliyor.[1]
Al Jazeera'nın ayrı bir kaydı, CENTCOM'un salı günü 01.00 GMT'de yeni bir saldırı turunu tamamladığını ve Beyaz Saray'ın saldırıların başkan aksini kararlaştırana kadar süreceğini söylediğini aktarıyor. Aynı kayıtta diplomatik görüşmelerin sürdüğü belirtilirken, önceki haber Pakistan ve Katar yetkililerinin gerilimi düşürme temasları yürüttüğünü bildiriyor. Böylece harekâtın devamı ile diplomasi aynı anda kayda geçiyor; bu iki kanalın sonucu henüz belli değil.[1], [3]
Resmî maliyet tahmini büyüyor
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, savaşın resmî maliyet tahmininin 37,5 milyar dolara ulaştığını söyledi. Bu rakam, mayıs ayında açıklanan 29 milyar dolarlık tahminden 8 milyar dolar daha yüksek. Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine ayrıca 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesi istedi; habere göre bunun yaklaşık 70 milyar doları İran savaşı için ayrılıyor. Sayılar, operasyonel sürenin bütçe talebine nasıl yansıdığını gösteren resmî beyanlar.[2]
Bu tutarlar, savaşın nihai ve eksiksiz maliyet hesabı olarak sunulmuyor. Hegseth 37,5 milyar doları Senatör Dick Durbin'in sorusuna karşılık “bugün itibarıyla” verilen tahmin diye niteledi; Senatör Patty Murray ise talebin pek mantıklı görünmediğini söyledi. Al Jazeera, ifadenin 17 Haziran mutabakatının çökmesinden sonra çatışmaların yeniden başlaması üzerine geldiğini aktarıyor. Dolayısıyla mevcut kayıt, kesinleşmiş sonuçtan çok büyüyen resmî mali çerçeveyi gösteriyor.[2]
Deniz geçitlerinde iddia ve ölçülebilir hareket
İran Devrim Muhafızları, devlet yayıncısı IRIB aracılığıyla Hürmüz Boğazı'nın “güvensiz güney rotası”ndan geçen iki petrol tankerinde patlama sonrası büyük yangınlar çıktığını ve mürettebatın tahliye edildiğini öne sürdü. Al Jazeera bu açıklamayı İran kaynaklarına atfederek aktarıyor; kayıt, tankerlerin neden yandığına ilişkin bağımsız bir saptama sunmuyor. Bu ayrım, yoğun çatışma ortamındaki askerî iddia ile doğrulanmış denizcilik bilgisi arasındaki sınırı koruyor.[3]
Kızıldeniz'de ise Business Standard, Husilerin Suudi Arabistan'a deniz ablukası ilan etmesinin ardından Çin ve Hindistan'a Suudi ham petrolü taşıyan iki tankerin geri dönüp Süveyş Kanalı'na yöneldiğini, LSEG gemi hareket verilerinin dönüşü doğruladığını yazdı. Husi haber ajansı altı geminin rota değiştirdiğini iddia ederken, haberde ilk doğrulanan örnek Xin Long Yang olarak veriliyor. Hürmüz ve Kızıldeniz kayıtları tek bir olay değil; birlikte, çatışma baskısının deniz rotalarında nasıl görünür hâle geldiğini gösteriyor.[3], [4]
