Hürmüz'de deniz trafiği ve diplomasi aynı dar geçitte
Bir yük gemisinin vurulduğu bildirimi, Hürmüz'deki ticari geçiş arayışını yeniden öne çıkardı; Washington ile Tahran ise görüşmelerin tarafları ve kapsamı konusunda farklı açıklamalar yaptı.
Jeopolitik··Öğle
Sabaha karşı gelen bildirim
Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi, bir yük gemisinin 4 Ağustos'ta yerel saatle 2'de, Umman'ın Hasab kentinin 37 km kuzeydoğusunda kimliği belirsiz bir mermiyle vurulduğunu bildirdiğini açıkladı. AP News, merkezin geminin bayrağını ve yük taşıyıp taşımadığını paylaşmadığını aktardı. İngiliz deniz güvenliği şirketi Ambrey gemide hasar bulunduğunu belirtti, ancak hasarın niteliğine ilişkin ayrıntı vermedi. Al Jazeera'nın canlı yayınında güvenlik şirketi Vanguard'a dayanılarak bir mürettebatın kayıp olduğu bildirildi; AP News bu bilginin bağımsız biçimde doğrulanamadığını kaydetti. Olay, Arap Yarımadası'nın boğaza uzanan ucunda ve küresel enerji taşımacılığının başlıca geçiş noktalarından birinde meydana geldi. AP News'a göre boğaz, şubatta başlayan savaşın ardından İran'ın gemilere yönelik saldırıları ve ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka nedeniyle fiilen kapalı kaldı. Savaş öncesinde dünyadaki petrol ve doğal gazın beşte biri bu su yolundan geçiyordu. Bu nedenle tek bir gemiden gelen hasar bildirimi, yalnızca olayın nedenini ve geminin durumunu araştırma konusu yapmıyor; ticari seyrüseferin hangi güvenlik koşullarında yeniden başlayabileceği sorusunu da gündeme taşıyor.[1]
Temasların adı konusunda ayrışma
Denizdeki olayla aynı gün Washington ile Tahran, diplomatik temasların kimler arasında yürütüldüğünü farklı biçimlerde anlattı. AP News'a göre ABD Başkanı Donald Trump, İran kabul etmese de görüşmelerin sürdüğünü söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei ise Washington'la müzakere yürütülmediğini, Tahran'ın yalnızca Umman'la temas halinde olduğunu ve görüşmenin boğazdan güvenli geçiş için bir güzergâha odaklandığını belirtti. BBC News'un bir gün önceki haberi de İran'ın kabul ettiği kanalın, ticari gemilerin Hürmüz'den yeniden geçmesine imkân verecek geçici bir rota konusunda Umman'la yürütülen temas olduğunu aktardı. Trump ise görüşmelerin başlamasını beklemek yerine hâlihazırda sürdüğünü savundu ve bir anlaşmanın çerçevesinde uzlaşıldığını söyledi. AP News, Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari'nin bütün taraflarla arabuluculuk çabalarının sürdüğünü belirttiğini, ancak Washington ile Tahran'ın çelişen açıklamalarına doğrudan yanıt vermediğini bildirdi. Açıklamalar, temasların varlığından çok katılımcıları, niteliği ve hedefi üzerinde ayrışıyor. Ortak kalan unsur, Hürmüz'de ticari geçişin yeniden açılmasının hem güvenlik görüşmelerinin hem de bölgesel arabuluculuğun başlıca konusu olması.[1], [2]
Geçiş sayıları ile güvenlik koşulları
BBC News, gemi takip verileri sağlayan Kpler'e dayanarak 30 Temmuz ile 2 Ağustos arasında boğazdan 51 geçiş yapıldığını, önceki dört günde bu sayının 71 olduğunu bildirdi. Haberde, dünya ham petrolü ile sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık yüzde 20'sinin olağan koşullarda bu geçitten taşındığı belirtildi. Aynı dönemde pazartesi günkü Asya işlemlerinde Brent ham petrolü yüzde 4,5 düşerek 83,98 dolar düzeyine, ABD'de işlem gören ham petrol ise yüzde 4,6 gerileyerek 80,74 dolar düzeyine indi. Bu fiyat hareketi diplomatik açıklamalarla aynı haber akışında yer alsa da denizdeki güvenlik durumu konusunda tek başına bir sonuç sunmuyor. AP News'un aktardığı son gemi bildirimi, geçici bir güzergâh üzerinde siyasi mutabakat arayışının denizde güvenli geçiş için uygulanabilir düzenlemelere dönüşmesi gerektiğini gösteriyor. Umman kanalı, Katar'ın arabuluculuk açıklaması ve Washington'ın daha geniş görüşme iddiası aynı hedef çevresinde buluşuyor; yine de taraflar henüz aynı diplomatik süreci aynı adla tanımlamıyor. Mevcut durum, azalan geçiş sayıları, bildirilen gemi hasarı ve birden fazla temas kanalının yan yana bulunduğu bir aşama. Ticari trafiğin yeniden açılması, siyasi açıklamaların ötesinde gemilerin güvenli biçimde geçebildiği ortak bir düzenleme gerektiriyor.[1], [2]
