Sivillere verilen zarar hakkındaki açıklamalar hangi ağırlığı taşır?
BM Genel Sekreterinin kınaması, İsrail’deki iddianame ve iki hak örgütünün değerlendirmesi, sivillere verilen zarara ilişkin kamuya açık anlatıların farklı yetki ve usul aşamalarından geldiğini gösteriyor.
Jeopolitik··Akşam
BM açıklamasının sınırı
BM Genel Sekreteri António Guterres, UN News’in aktardığı açıklamada Ukrayna ve Rusya’daki sivil ölümlerine yol açan saldırıları kınadı. Kiev’e yönelik gece saldırısını uluslararası insancıl hukukun açık biçimde çiğnendiği bir olay olarak niteledi; Rusya ile Ukrayna’nın saldırılarının yüzlerce sivil kayba yol açtığını söyledi. Aynı haberde, yerleşim alanlarına yönelik saldırıların tırmandığı uyarısı, sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırıların hemen durması çağrısı ile tam, derhal ve koşulsuz ateşkese dönük gerilimi azaltma isteği yer alıyor. Bu sözler, Genel Sekreterin Birleşmiş Milletler içindeki kurumsal tutumunu ve yaptığı çağrıyı açıklar. Uluslararası insancıl hukuka ilişkin nitelemesi de bu kurumsal açıklamanın parçasıdır. Buna karşılık haber, belirli bir kişi hakkında suçluluk kararı, devletlerin hukuki sorumluluğu konusunda bir hüküm ya da bir mahkeme sonucu bildirmiyor. Okur için ayrım burada önem kazanıyor: güçlü bir kurumsal kınama, olayların hukuken sonuçlandırıldığı anlamını taşımaz. Açıklama, sivillerin korunmasına ilişkin BM tutumunu görünür kılar; seçilen kaynak, bunun ardından hangi yargısal adımın atıldığına ilişkin bir bilgi vermiyor.[1]
İddianamenin açtığı aşama
Batı Şeria’daki haber, başka bir yetkinin ve başka bir aşamanın örneğini sunuyor. BBC News’e göre Güney Bölgesi Savcılığı, Yinon Levy hakkında Filistinli aktivist Odeh Hathaleen’in temmuz 2025’te öldürülmesiyle bağlantılı olarak taksirle adam öldürme suçlamasıyla iddianame düzenledi. Haberdeki iddianame anlatımı, savcılığın olayla ilgili resmî suçlama yönelttiğini ve davanın mahkeme önüne taşındığını gösteriyor. Bu, bir uluslararası kuruluşun kınamasından daha dar fakat usul bakımından daha belirli bir kamusal işlemdir: sanığın hangi suçlamayla karşılaşacağı açıklanmıştır. Aynı BBC haberi Levy’nin öldürücü atışı yaptığını daha önce reddettiğini, AP’nin gördüğü mektupta masumiyetini mahkemede savunacağını yazdığını ve avukatının kararı hatalı bulduğunu aktarıyor. Bu karşılıklar da iddianamenin hüküm olmadığını belirginleştiriyor. Seçilen haberin güvenli biçimde söylediği şey, savcılığın suçlama yönelttiğidir; suçlamanın kanıtlandığı ya da mahkemenin nasıl karar vereceği değildir. İddianamenin önemi, tartışmayı kapatmasında değil, belirli bir ceza yargısı aşamasını kamuya açmasındadır. Savcılığın anlatımı ile savunmanın itirazı aynı olay hakkında farklı tarafların konumlarını koruyor.[2]
Hak örgütlerinin değerlendirmesi
Lübnan’daki haber, bir başka tür kamusal değerlendirmeyi taşıyor. BBC News, Human Rights Watch ile Uluslararası Af Örgütünün, al-Akhbar muhabiri Amal Halil’in öldürüldüğü ve kameraman Zeynep Farac’ın ağır yaralandığı İsrail saldırısını görünürde bir savaş suçu olarak nitelediğini aktarıyor. Örgütler bağımsız soruşturma yapılmasını ve Lübnan’ın Uluslararası Ceza Mahkemesinin yargı yetkisini kabul etmesini istedi. Haberde İsrail ordusunun ise saldırıların Hizbullah’a bağlı iki kişinin öldürüldüğü olaylar dizisinin parçası olduğunu, gazetecileri hedef almadığını, verilen zarardan üzüntü duyduğunu ve olayı iç incelemede tuttuğunu bildirdiği yer alıyor. Hak örgütlerinin savaş suçu değerlendirmesi, onların bildirdiği kanıt ve hukuk yorumuna dayanan, açıkça atfedilmiş bir değerlendirmedir; mahkemenin verdiği bir karar değildir. Askerî yanıt da haberdeki olay anlatısının tartışmalı kaldığını gösterir. Bu üç haber aynı olayı, aynı ülkeyi ya da aynı makamı anlatmıyor. Ortak yanları, sivillere verilen zarara ilişkin bir ifadenin kimden geldiğini ve hangi usul aşamasında bulunduğunu ayırma gereğini göstermeleridir. Kınama bir kurumun tutumunu açıklar, iddianame resmî suçlamayı başlatır, hak örgütlerinin değerlendirmesi ise atfedilmiş hukuk yorumunu taşır. Seçilen haberler bu üç sözün her birinin kendi sınırları içinde okunmasını gerektiriyor.[3], [1], [2]
