Karbonu, suyu ve bitki örtüsünü tutan çevresel katmanlar
Arktik deniz tabanı eski karbonun çoğunu gömerken Batı ABD kaynak suları taban akışını kaybediyor; Pimentel Barbosa sınırı ise Cerrado bitki örtüsünü tarımsal dönüşümün ortasında korudu.
Bilim··Akşam
Herschel Adası açıklarında eski karbonun büyük bölümü tortuda kaldı
Alfred Wegener Enstitüsü ekibi, Kanada'daki Qikiqtaruk'un, diğer adıyla Herschel Adası'nın kıyı yakınından aldığı tortu çekirdeklerinde permafrost kaynaklı organik karbonun akıbetini inceledi. Biri kıyıdan 0,2 km açıkta ve 6 m derinlikte, diğeri 3,2 km açıkta ve 45 m derinlikte bulunan iki çekirdek yaklaşık elli ve yüz yıllık birikimi temsil ediyor. Çift karbon izotopu çözümlemesi, tortudaki organik karbonun ağırlıkla aşınmış eski permafrosttan geldiğini; gözenek suyunda çözünüp yukarı yayılan inorganik karbonun ise daha genç ve çoğunlukla denizel kökenli olduğunu gösterdi. Ekip, yeniden çökelmiş karasal Pleistosen permafrost karbonunun yüzde 10'dan azının tortuda solunumla parçalandığını hesaplıyor. Bu, kıyı aşınmasıyla denize taşınan malzemenin büyük bölümünün en azından incelenen deniz tabanında gömülü kaldığı anlamına geliyor. Yazarlar aynı zamanda reaktif bir bölümün su sütununda kalmış ya da tabana ulaşmadan ayrışmış olabileceğini belirtiyor. Sonuç, iki kıyı yakınındaki tortu alanında gömülme sonrasındaki dönüşümü ölçen yerel bir inceleme sunuyor; Arktik karbonun daha önceki taşıma aşamaları daha geniş bir değerlendirme gerektiriyor.[1]
Batı kaynak sularında taban akışı mevsimden çekiliyor
Caelum Mroczek liderliğindeki çalışma, Batı ABD'deki on bir eyalette bulunan 115 kaynak havzasının 1950-2024 arasındaki akım verisini kullandı. Yetmiş beş yıllık çözümleme, yeraltı suyuyla beslenen taban akışında yaygın ve özellikle erken yazda belirgin bir gerileme bildirdi. Isınma, azalan kar örtüsü ve önceki dönemin toprak nemindeki düşüş, suyun geç ilkbahar ve yaz yerine daha erken gelmesine eşlik ediyor. Kaynak dereleri batıdaki nehir ağının yüzde 88'ini oluşturduğu için değişim yalnızca dağlık başlangıç noktalarıyla sınırlı değil; aşağı havzadaki su zamanlamasını da etkileyen bir akış katmanına ait. Çalışmanın yüzyıl sonu için verdiği yüzde 45-65 gerileme aralığı doğrudan ölçüm değil. SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 iklim senaryolarıyla eğitilmiş makine öğrenmesi modellerinin, varsayımlara bağlı çıktısı. Tarihsel gözlem ile gelecek senaryosunu ayırmak önemli: ilki 115 havzada geçmişte ölçülen gerilemeyi, ikincisi ise iki emisyon yolunda bu koşulların sürmesi halinde olası büyüklüğü anlatıyor. Her ikisi de taban akışının kar, sıcaklık ve önceki nem tarafından farklı hidroiklim bölgelerinde farklı biçimde denetlendiğini gösteriyor.[2]
Pimentel Barbosa sınırı kırk yıllık bitki örtüsü sürekliliğini ayırdı
Isabella Coelho de Oliveira'nın ilk yazar olduğu çalışma, Mato Grosso'nun kuzeydoğusundaki 329 bin hektarlık Pimentel Barbosa Yerli Toprağı'nı 1985-2024 arasında çevresindeki 50 kilometrelik alanla karşılaştırdı. MapBiomas uydu verisi, çok değişkenli çözümleme, dört saha ziyareti, topluluk görüşmeleri ve Xavante gençleriyle katılımcı haritalama birlikte kullanıldı. Sonuç, toprak içindeki Cerrado bitki örtüsünün büyük ölçüde yerinde kaldığını, sınır dışındaki arazinin ise tarıma dönüştüğünü bildiriyor. Çalışma bu karşıtlığı görünür kılıyor; hukuki statü, verimlilik ve erişim gibi etkenlerin ayrı katkıları bu tasarımla ayrıştırılamıyor. Üç çevre haberinin ortak konusu, farklı şeyleri tutan katmanların ölçülmesi: deniz tabanı eski organik karbonu gömüyor, yeraltı suyu kaynak derelerinin mevsimsel akışını besliyor, yerli toprağının sınırı doğal bitki örtüsünün sürekliliğiyle çakışıyor. Tortu, hidroloji ve arazi yönetimi birbirinden farklı süreçlerle işliyor. Her çalışma çevresel değişimi, kaybın yanında neyin nerede ve ne kadar süre kaldığını belirleyen yapılar üzerinden de görünür kılıyor.[3], [1], [2]
