Kızılötesi ışık ve izotoplar uzay cisimlerini yeniden görünür kılıyor
Webb'in Aslan Bulutsusu görüntüsü, Venüs'ün yanıltıcı atmosfer dönüşü ve bir Mars göktaşının izotopları, görüntünün kullanılan ölçüm yöntemine bağlı olduğunu hatırlatıyor.
Bilim··Akşam
Webb, Aslan Bulutsusu'nda gaz ile tozu ayırdı
NASA'nın yayımladığı yeni NGC 2392 görüntüsü, Aslan takma adlı gezegenimsi bulutsuyu James Webb Uzay Teleskobu'nun iki kızılötesi aygıtıyla gösteriyor. NIRCam ile MIRI verilerinin bir araya getirildiği görünüm, Hubble'ın 2000 yılında görünür ışıkta sağladığı görüntüden daha keskin. Bu ayrıntı, iyonlaşmış gazdan oluşan iç kabarcığı çevredeki kuyruklu yıldız biçimli toz yığınlarından ayırmayı sağlıyor. Merkezde, ölmekte olan yıldızdan kalan ve görev ekibinin oksijence zengin diye tanımladığı bir beyaz cüce bulunuyor. NASA, gaz ile tozun bugünkü biçimine birkaç bin yılda ulaştığını; gök bilimcilerin bulutsunun yaklaşık 10.000 yıl içinde dağılacağını hesapladığını belirtiyor. Görüntüyü Space Telescope Science Institute'tan Alyssa Pagan işledi ve duyuruya eşlik eden bir bilimsel makale yayımlanmadı. Bu nedenle ortaya çıkan şey yalnızca daha etkileyici bir fotoğraf değil, farklı dalga boylarının aynı yapının başka bileşenlerini ayırabilmesi. Görünür ışık ile kızılötesi görünüm arasındaki fark, cismin değişmesinden değil, aygıtların hangi ışığı yakaladığı ve işlenmiş görüntünün bu veriyi nasıl bir araya getirdiğinden doğuyor.[1]
Venüs, atmosferden okunan dönüşün nasıl yanıltabileceğini gösteriyor
California Üniversitesi Riverside'dan gezegen astrofizikçisi Stephen Kane, uzak bir gezegenin dönüşünü atmosferinden okuyan gök bilimcilerin aslında rüzgâr hızını ölçüyor olabileceğini savunuyor. Venüs bu sorunu açık biçimde gösteriyor: katı yüzey kendi çevresindeki dönüşünü 243 Dünya gününde tamamlarken, üst atmosfer gezegenin çevresini yaklaşık dört günde dolaşıyor. Yalnızca atmosferin hareketi izlendiğinde Venüs gerçek dönüşünden kabaca 60 kat hızlı görünebilir. Kane'in önerdiği yöntem, aynı gök cismini birden çok dalga boyunda izlemek. Daha derin atmosfer katmanlarına ulaşan kızılötesi bantlar, Venüs'te yüzeye yaklaştıkça yavaşlayan rüzgârları üst katmanlardaki daha hızlı hareketten ayırmaya yardım ediyor. Farklı derinliklerden alınan hızlar bir rüzgâr profiline dönüştürüldüğünde, katı cismin dönüşü için daha dikkatli bir kestirim kurulabiliyor. Webb örneğinde dalga boyu uzaydaki gaz ve tozu ayırırken, burada aynı araç atmosfer katmanlarını ayırarak ölçümdeki yanlış özdeşliği görünür kılıyor. İki gelişmenin ortak noktası bir gök cisminin tek bir görüntü ya da hız değeriyle bütünüyle tanımlanamayışı; aygıtın hangi katmandan ışık aldığı, sonucun neyi temsil ettiğini belirliyor.[2]
Mars'ın içi, bir göktaşının izotoplarında okunuyor
Boston College'dan Dylan M. Seal ve arkadaşları, 2019'da Cezayir'de bulunan NWA 13441 adlı şergottiti 1,27 milyar yaşında tarihlendirdi. Bu yaş, Mars volkanizmasından örneklenen göktaşlarının zaman dizisindeki yaklaşık 1,8 milyar yıllık boşluğun bir bölümünü dolduruyor. Göktaşının neodim izotopları Güneş Sistemi'nin başlangıçtaki kondritik bileşimiyle örtüşüyor. Yazarlar bu benzerliği, Mars'ın derin iç kısmındaki bir bölümün yeniden işlenmeden kalmış olabileceği biçiminde yorumluyor. Mars'ta iç kısmı sürekli karıştıran levha tektoniğinin bulunmaması, bir manto kaynağının dört buçuk milyar yıl boyunca karışmadan kalabilmesini mümkün kılıyor; Yer'deki benzer malzeme ise defalarca geri dönüştürülmüş olurdu. Yine de izotop yorumu tek bir göktaşının kondritik referansla karşılaştırılmasına dayanıyor ve ekip NWA 13441'i öteki şergottitler arasına kesin biçimde yerleştirmeden önce başka izotop dizgelerini de incelemeyi planlıyor. Webb bir bulutsunun ışığını, Venüs çalışması atmosfer katmanlarının hızını, Mars araştırması ise Yer'e ulaşmış bir kaya parçasının bileşimini kullanıyor. Üçünde de yeni görünüm, cisme doğrudan bakmaktan çok doğru fiziksel taşıyıcıyı okumaktan doğuyor.[3]
