Akiferler, yağmur ve hortumlar bilinen sınırları zorluyor
Brezilya’nın büyük havzalarındaki uzun süreli yeraltı suyu kaybı, Chiba’daki günlük yağış rekoru ve Illinois’daki olağanüstü hortum sayısı, su döngüsü ile aşırı havanın yerleşik ölçülerini sarsıyor.
Bilim··Sabah
Brezilya akiferlerinde yıllara yayılan kayıp
NASA Goddard’dan Augusto Getirana ve meslektaşları, 398 gözlem kuyusu, yer çekimi uydusu verisi ve jeoloji bilgisiyle modelleri eğiterek 2002 ile 2023 arasındaki aylık yeraltı suyunu yeniden kurdu. Ağır ve kalıcı kayıplar Brezilya kara alanının yaklaşık yüzde 23’ünü kaplıyor. Yeniden kurulan veri yaklaşık 10 kilometre çözünürlükte çalışıyor ve São Francisco, Paraná, Güneydoğu Atlantik ile Doğu Atlantik havzalarının toplam 1,97 milyon kilometrekarelik bölümlerini kapsıyor. Getirana, temel açığı iklimin yarattığını, su çekimi ile arazi kullanımındaki değişimin bunu büyük olasılıkla büyüttüğünü söylüyor; çalışmanın kendisi kayıpları belirli baskılara bağlamıyor. Araştırmada yer almayan, Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü’nden Javier Tomasella ise kuraklıkların uzadığına ve sertleştiğine dikkat çekiyor. Yeraltı suyu ülkedeki suyun yüzde 55’ini, hidroelektrik ise elektriğin yüzde 60’ını sağlıyor; yeraltı suyundaki eğilim şebekeye böyle ulaşıyor. Çalışma Science Advances dergisinde yayımlandı. Yeniden kurulum, noktasal kuyu ağının seyrek olduğu yerlerde uydu ve jeoloji bilgisini birleştirerek ulusal ölçekli bir resim çıkarıyor.[1]
Chiba’da bir günde 367 milimetre
Tokyo’nun doğusundaki Chiba bölgesinde bir günde 367 milimetre yağış ölçüldü; bu, en az 1976’dan bu yana kaydedilen en yüksek günlük değer. Toplamın 348 milimetresi 12 saat içinde düştü; bu da bölgenin ağustos ayının tamamında aldığı olağan yağışın yaklaşık üç katı. Şiddetli yağışta en az 8 kişi öldü; Narita’da yolcular mahsur kaldı, on binlerce evin elektriği kesildi. Japan Meteorological Agency, bölge için en yüksek düzeydeki şiddetli yağış uyarısını ilk kez verdi. Ajans yetkilileri olayı, ülkenin güneyinden kuzeye ilerleyen nemli havanın Honshu üzerinde yaklaşık 6.000 metre yükseklikteki soğuk kütleyle karşılaşmasına ve atmosferin kararsızlaşmasına bağlıyor. Yale Center on Climate Change and Health’ten Kai Chen, ısınan havanın daha çok nem tuttuğunu, bunun da bu tür sağanakların üst sınırını yükselttiğini; aşırı yağışın sağlık üzerindeki bedelinin ise doğrudan ölümlerin çok ötesine geçtiğini söylüyor. Uyarının ilk kez verilmesi, olayın yerel uyarı tarihinde de bir eşik aştığını gösteriyor.[2]
Illinois’te 204 hortum ve saptama uyarısı
Salı günü, uzun ömürlü ve geniş cepheli bir fırtına olan derecho sırasında Chicago çevresinden altı hortum geçti ve Illinois’in 2026 hortum sayımı 204’e çıktı. Kara alanı kabaca beş kat büyük olan Texas dışında hiçbir eyalet bir yılda 200 hortumu aşmadı; Texas 2015’te 244’e ulaşmıştı. Illinois’in ikinci en yoğun yılı 142 hortumla 2024’tü; ülke genelinde bu yılki toplam şimdilik 1.292. Hortumlar, güçlü bir gök gürültülü fırtınada sıcak ve nemli havanın daha serin, daha kuru havayla karşılaştığı yerde oluşuyor; iklim ısınmasıyla Illinois üzerindeki atmosfer daha sıcak ve daha nemli hâle geldi ve bu ilkbahar bu hava, Midwest boyunca uzanan bir jet akımıyla buluştu. Chicago’daki National Weather Service’ten Brett Borchardt, gelişen radar ve bildirim düzeninin sayımı önceki on yıllardakinden daha gerçekçi kılabileceğini ekliyor; yılı yine de olağandışı yoğun buluyor. Yeraltı suyundaki çok yıllık düşüş, Chiba’daki günlük yağış rekoru ve Illinois’teki hortum temposu, su döngüsü ile aşırı hava için bilinen taban çizgilerinin aynı anda zorlandığını gösteriyor. Üç hat birlikte, su ve aşırı hava ölçümlerinin bilinen aralık dışına çıkabildiğini, her birinin kendi gözlem belirsizliğiyle birlikte okunması gerektiğini hatırlatıyor.[3], [1], [2]
