Eigen RadarBilim
Analiz

Kentler giderime yaslanıyor, tarlalar fosfor tutuyor, deniz şekerleri buluta çıkıyor

103 Avrupa kentinin planında salınımların beşte biri giderime bırakılıyor, ABD fosfor stokları 40 yıla sığabiliyor ve Arktik balonu deniz şekerlerini bulut yüksekliğine taşıyor.

Bilim··Gece
Karlı bir düzlükte bilimsel balonu hazırlayan uzaktaki araştırmacılar ve ölçüm ekipmanı.

Net sıfır planında sayısız giderim

Net sıfırı 2030 hedefleyen 103 Avrupa kentinin iklim planlarını inceleyen çalışma, taban salınımlarının ortanca yüzde 20'sinin — toplamda 61,4 milyon ton karbondioksit eşdeğerinin — karbon giderimiyle dengelenmesinin öngörüldüğünü buldu. Giulia Ulpiani ve arkadaşları Nature Climate Change dergisinde, bu hacmin yalnızca yüzde 18'inin arkasında sayısallaştırılmış bir giderim bulunduğunu yazıyor. Kentler AB'nin 100 iklim nötr ve akıllı kent misyonu kapsamında seçildi ve 30 ülkeye yayılıyor; planları ortak kodlama yönergesine göre eğitimli 61 uzman okudu. Artık salınımların yarısı sabit enerjide, yüzde 31'i ulaşımda toplanıyor; yazarlar bu iki alanı görece kolay azaltılabilir sayıyor. Planların tümü ağaç dikimi gibi geçici ve araziye dayalı giderime yaslanıyor; yüzde 40'ı karbon kredisi anıyor, yüzde 32'si kalıcı bir seçenek adlandırıyor — karbon yakalamalı biyoenerji yüzde 27, biyokömür yüzde 13, doğrudan hava yakalama yüzde 7. Yazarların kurduğu sağlamlık göstergesinin ortancası 0,5 ve planlarda kent arazisinin ne kadarının gerçekten elverişli olduğuna dair ayrıntılı değerlendirme yok. Rakamlar plan metinlerinin kodlanmış okumasına dayanıyor; fiili salınım düşüşünün ölçümü değil.[1]

Fosfor toprağa gömülü, yatak sınırlı

Arkansas Üniversitesi'nden Becca Muenich ve arkadaşları, 3.142 ilçe için 1866'dan 2050'ye uzanan bir fosfor muhasebesi kurdu. Yerli yataklar 40 yıl içinde tükenebilir; geri kazanılabilir kaynaklar tarihsel olarak tarlaya verilen fosforun yaklaşık yüzde 125'ine denk geliyor. 1866'dan bu yana gübre olarak verilen fosfor kabaca 145 teragram. 2023 itibarıyla ekili topraklarda 52 teragram, meralarda 47 teragram duruyor. Gübre olarak verilen fosforun yaklaşık yüzde 80'i ürüne ulaşmıyor; birikim geri kazanım için bir stok anlamına geliyor. Muenich'in vurgusu tek teknolojinin yetmeyeceği: fosfor birbirinden çok farklı çevresel kaynaklara dağılmış. Çalışma North Carolina State Üniversitesi bünyesindeki STEPS merkeziyle yürütüldü ve Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yer aldı. Tükenme süresi tarihsel veriye dayanan bir projeksiyon; kesin bir takvim değil.[2]

Deniz şekeri bulut yüksekliğine çıkıyor

Leibniz Troposfer Araştırmaları Enstitüsü öncülüğündeki ekip, Svalbard'daki Ny-Ålesund yakınında 12 m BELUGA balonuyla 300–1.000 m arasında hava örnekleri topladı ve bunları Kongsfjorden'den alınan deniz suyu ile yüzey filmi örnekleriyle karşılaştırdı. Deniz kökenli şekerlerin bulut oluşum yüksekliğine ulaştığı ilk kez doğrudan ölçüldü. Örnekler 2021 sonbaharı ile 2022 baharında alındı. Manuela van Pinxteren'e göre yer seviyesi ve yükseklik aerosol ölçümlerinin su örnekleriyle birleştirilmesi, okyanustan atmosfere taşımayı ilk kez izlenebilir kıldı. Şekerlerin bir bölümünün bulut içinde biyolojik süreçlerle oluşabileceği ölçümün desteklediği bir olasılık, kanıtlanmış bir yol değil. Ekip Antarktika'da karşılaştırılabilir ölçüm olmadığını belirtiyor; Köln Üniversitesi, Alfred Wegener Enstitüsü ve Max Planck Deniz Mikrobiyolojisi Enstitüsü de katıldı. Çalışma Atmospheric Chemistry and Physics dergisinde. Kent planlarındaki giderim payı, tarladaki fosfor stoku ve Arktik şekerleri aynı deftere yazılmaz; her biri insan ya da okyanus stokunun nereye gittiğini kendi biriminde gösteriyor.[3], [1], [2]

Kaynakça

  1. Haber kaynağıPhys.orgAvrupa'nın net sıfır kentleri salınımlarının beşte birini karbon giderimine bırakıyor↩1↩2
  2. Haber kaynağıPhys.orgABD'nin fosfor yatakları 40 yılda tükenebilir, tarlaya verilenin çoğu hâlâ toprakta duruyor↩1↩2
  3. Haber kaynağıPhys.orgBağlı bir balon, denizden çıkan şekerleri bulut yüksekliğine kadar izledi↩