Eigen RadarJeopolitik
Analiz

Hürmüz'de geçiş planı görüşülürken tanker saldırısı baskıyı artırdı

Umman ile İran güvenli geçiş düzenini konuşurken BAE, bir ADNOC tankerinin İran füzesiyle vurulduğunu bildirdi. Müzakere ve denizdeki şiddet, aynı su yolunda birbirini zorluyor.

Jeopolitik··Sabah
Kayalık boğazda ilerleyen işaretsiz tanker sınırlı hasar ve hafif duman taşırken iki küçük refakat teknesi uzakta seyrediyor.

Son aşamaya gelen görüşmeler

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Umman'la yürütülen görüşmelerin son aşamaya geldiğini söyledi; buna karşılık Hürmüz Boğazı'nın tümüyle açılması için Tahran'ın başka koşulları var. Bu açıklama, geçişin hangi tarihte açılacağına ilişkin kesin bir takvim vermiyor; yalnızca görüşmelerin ulaştığı aşamayı anlatıyor. İran, haziranda ABD ile imzaladığı mutabakatın çiğnendiğini savunuyor ve bunun için tazminat istiyor. İran'ın güvenlik sorumlusu Mohammad Baqer Zolqadr da Washington davranışını değiştirmeden boğazın açılmayacağını belirtti. BBC News'e göre su yolu, ABD ile İsrail'in şubatta İran'a saldırmaya başlamasından beri Tahran tarafından fiilen kapalı tutuluyor; barış döneminde dünya petrolü ve doğal gazının yaklaşık beşte biri buradan geçiyor. Görüşmelerin somut konusu, İran ile Umman'ın birlikte yöneteceği yeni bir geçiş güzergâhı. Zolqadr'ın sıraladığı altı talep arasında İran'a yönelik tehditlerin sona ermesi, İran limanlarındaki deniz ablukasının kaldırılması ve dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması bulunuyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise ilerleme sağlandığını, işin henüz tamamlanmadığını ve önceliğin gemilerin güvenle geçeceği bir trafik düzeni kurmak olduğunu söyledi. Böylece taraflar aynı görüşmeyi sürdürürken, yeniden açılışın anlamı konusunda farklı başlangıç noktalarını koruyor.[1]

Geçiş sürerken tankere füze suçlaması

BAE Dışişleri Bakanlığı, Abu Dhabi National Oil Company'ye bağlı bir geminin cumartesi sabahı boğazdan geçerken füzeyle vurulduğunu açıkladı. Bakanlık sorumlu olarak İran Devrim Muhafızları'nı gösterdi ve saldırıyı korsanlık diye niteledi; olayda can kaybı bildirilmedi. Tahran bu anlatımı doğrulamadı, dolayısıyla suçlama BAE'nin bildirimine dayanıyor ve bağımsız doğrulamaya sahip değil. ADNOC, savaşın başlamasından bu yana 15 gemisinin saldırıya uğradığını, bunlardan üçünün bu hafta hedef alındığını bildiriyor; şirketin verdiği toplamda bir mürettebat üyesi öldü ve 20 kişi yaralandı. Körfez İşbirliği Konseyi genel sekreteri son saldırıyı tehlikeli bir tırmanma olarak tanımladı. Suudi Arabistan saldırıyı uluslararası hukukun ağır biçimde çiğnenmesi diye kınarken Katar, su yolunun pazarlık kozu yapılmasını reddetti; Ürdün de BAE'ye tam destek açıkladı. Abu Dabi'nin çağrısı, İran'ın saldırıları durdurması ve boğazı koşulsuz biçimde tümüyle açması yönünde.[2]

Güvenli geçiş ile koşullu açılış arasındaki alan

İki haber, Hürmüz'deki aynı sorunun diplomatik ve güvenlik boyutlarını yan yana getiriyor. Umman ile İran'ın konuştuğu ortak güzergâh, gemilerin hangi düzen içinde ilerleyebileceğine odaklanıyor. ADNOC tankerine yönelik saldırıya ilişkin BAE açıklaması ise bir geminin geçiş sırasında bile hedef olabildiğini öne sürüyor. Umman Dışişleri Bakanlığı, gemilere yönelik saldırıların görüşmeleri aksatabileceği uyarısında bulundu. Tarafların açılış dili de ayrışıyor: Abu Dabi tümüyle ve koşulsuz bir açılış isterken Tahran, tazminat, ablukaların kaldırılması ve dondurulmuş fonların serbest bırakılması gibi koşullar sıralıyor. Washington'un açıklaması, önce güvenli trafik düzenine ağırlık veriyor. Bu üç yaklaşım, ortak bir güvenlik düzeni konuşulduğunu, ancak o düzene ulaşmak için gereken siyasal adımlarda henüz uzlaşma bulunmadığını ortaya koyuyor. Saldırının sorumluluğu konusunda yalnızca BAE'nin suçlaması bulunması, olayın siyasal etkisini ortadan kaldırmıyor; ancak kimin ateşlediğine ilişkin kesin bir ortak anlatım kurulmasına izin vermiyor. Bu tablo, müzakerenin sürdüğünü ve denizdeki her yeni olayın görüşülen güvenlik düzeninin merkezine yerleştiğini gösteriyor.[1], [2]

Kaynakça

  1. Haber kaynağıBBC NewsUmman, Hürmüz görüşmelerini olumlu buluyor; Tahran açılışa başka koşullar bağlıyor↩1↩2
  2. Haber kaynağıAl JazeeraBAE, Hürmüz Boğazı'nda bir ADNOC tankerinin İran füzesiyle vurulduğunu açıkladı↩1↩2