İki anlaşma, iki farklı taahhüt: ortak savunma ve yıl sonu ticaret hedefi
Birbirinden bağımsız iki anlaşma farklı sınırlar çiziyor: Mekke metni saldırı karşısında ortak savunmayı, Vucic ile Zelenskyy'nin gündemi ise yıl sonuna kadar ticaret metnini tamamlamayı öngörüyor.
Jeopolitik··Sabah
Mekke metninin savunma kapsamı
Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye'nin liderleri Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı cuma günü imzaladı. Metin, üç taraftan birine yapılan saldırının üçünün tümüne yapılmış sayılacağını belirtiyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bu ortak savunma maddesini teknik bakımdan NATO'nun 5. maddesiyle aynı diye niteledi. Bununla birlikte, imzalanan metinlerde ortak bir tehdit tanımlanmadığını ve anlaşmanın İran'a ya da başka bir devlete yönelik olmadığını söyledi. Fidan'ın açıklamasına göre verilecek karşılık, tehdidin ölçeğine göre değişecek ve yardım isteyen taraftan açık bir talep gerektirecek. Bu ayrıntılar, savunma yükümlülüğünün kapsamını bir saldırı, tehdit düzeyi ve yardım talebi üzerinden kuruyor. Fidan başka devletlerin de ilgi gösterdiğini belirtti; doğal ortak diye nitelediği Mısır'ın sonraki aşamada katılmasını beklediğini söyledi. AP, anlaşmanın Suudi petrol zenginliğini, Pakistan'ın nükleer silahlarını ve Türkiye'nin savunma sanayisiyle büyük ordusunu bir araya getirdiğini aktarıyor.[1]
Belgrad ile Kiev'in ticaret takvimi
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ile Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy, uzun süredir tıkanan serbest ticaret anlaşmasını yıl sonuna kadar tamamlamayı hedeflediklerini açıkladı. Dosya yirmi yılı aşkın süredir görüşülüyor; Ukrayna, tarım sektörünü etkileyen kotalar ve gümrük vergileri nedeniyle 2005'ten beri ilerlemeyi engelliyordu. Anlaşma, Sırbistan'ın Dünya Ticaret Örgütü'ne katılması için gerekiyor ve AB üyeliğinin ön koşullarından biri sayılıyor. Ziyaretin gündemi ticaretle sınırlı kalmadı: Vucic, Ukrayna'nın AB başvurusunu ve toprak bütünlüğünü destekledi, enerji sektörü için 2 milyon euro sözü verdi ve kış döneminde insani yardım ile enerji ve altyapı desteği sunacağını söyledi. İki hükümet hayvan sağlığı ve gıda güvenliği konusunda bir mutabakat metni imzaladı. Buna karşılık iki lider, askerî iş birliğinin görüşülmediğini belirtti. Belgrad ayrıca Rusya'ya yönelik yaptırımlara katılmama tutumunu koruyor. Buradaki tarihli taahhüt, tamamlanması hedeflenen bir ticaret metnine ait.[2]
Taahhüdün türü sınırı belirliyor
Anlaşmaların tarafları, amaçları ve coğrafi bağlamları ayrı; kaynaklarda aralarında ortak bir blok ya da eşgüdüm bulunduğunu gösteren bir bilgi yok. Yan yana bakıldığında görülen ortak nokta, her taahhüdün kendi etkinleşme koşulunu ve kapsamını taşıması. Mekke metni, taraflardan birine saldırı olduğunda ortak savunma maddesini devreye sokuyor; Fidan'ın anlatımında uygulama için ayrıca somut bir yardım talebi gerekiyor ve karşılığın ölçeği tehdide göre değişiyor. Metin belirli bir ortak düşman adı vermiyor. Sırbistan-Ukrayna dosyasında ise yükümlülük bir saldırıya yanıt vermek yerine, uzun süredir bekleyen ticaret anlaşmasını yıl sonuna kadar tamamlama hedefi çevresinde kuruluyor. Enerji, altyapı, insani yardım ve gıda güvenliği adımları bu görüşmenin daha geniş paketini oluşturuyor; askerî iş birliği kapsam dışında tutuluyor. Savunma metnindeki yükümlülük önce belirli bir olayın gerçekleşmesini bekliyor; ticaret dosyasındaki hedef ise tarafların müzakere ederek tamamlayacağı bir metne bağlı kalıyor. Biri koşula bağlı savunma sözü, diğeri tarihli müzakere hedefi sunuyor. Bu fark, anlaşma başlığının tek başına tarafların neyi üstlendiğini anlatmaya yetmediğini gösteriyor.[1], [2]
İlgili köşe yazıları
Bu gündem hakkında daha fazla bilgi için ilgili köşe yazılarını okuyabilirsiniz.
