Hürmüz şartları, komuta değişimi ve İslamabad daveti aynı haftada
Trump 50 yıllık zarar talebiyle karşılık verirken Tahran komuta kademesini yeniledi; Umman hattında gemi rotası mutabakatı ve Pakistan daveti aynı dönemde gündeme geldi.
Jeopolitik··Öğle
Tazminat dilinin kesiştiği boğaz görüşmeleri
ABD Başkanı Donald Trump pazartesi günü Beyaz Saray'da gazetecilere, Washington'ın da İran'ın 50 yıl boyunca yol açtığı zarar için ödeme isteyeceğini söyledi. Tahran, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmanın şartı olarak savaş tazminatı ve yaptırımların kaldırılmasını öne sürmüştü. Trump ayrıca İran'ın 2000 yılındaki USS Cole saldırısında ölen 17 ABD denizcisinin ailelerine de ödeme yapması gerektiğini belirtti ve son dört ayda İran'da 52.000 kişinin öldüğünü öne sürdü; Al Jazeera'nın aktardığına göre bu sayı için bir kaynak vermedi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakayi ise Umman'la yürütülen görüşmelerin sorunsuz ilerlediğini, bir gemi rotası mutabakatına varıldığını, teknik konuların ise sürdüğünü açıkladı. Boğaz kapanmadan önce dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte biri buradan geçiyordu. Böylece boğazın yeniden açılması, iki tarafın da kamuya yansıyan dilinde somut bir takvimden çok, birbirine bağlanan zarar ve yaptırım taleplerinin gölgesinde ilerliyor. Al Jazeera'nın aktardığı bu çerçeve, dış baskının müzakere masasında nasıl konuşulduğunu netleştirirken, boğaz trafiğinin küresel enerji için taşıdığı ağırlığı da hatırlatıyor.[1]
Komuta kademesinde kapsamlı yenileme
Aynı günlere yakın bir pencerede Anadolu Ajansı, İran'ın silahlı kuvvetler komuta kademesinde bir dizi atamayı duyurdu. Ali Abdollahi Genelkurmay Başkanlığı'na, Ahmed Vahidi ise İslam Devrim Muhafızları Ordusu başkomutanlığına getirildi. Ajansa göre Abdollahi, Abdurrahim Musevi'nin; Vahidi, Muhammed Pakpur'un yerini aldı. Kiyumers Haydari Genelkurmay Başkan Yardımcılığı'na, Mustafa İzadi Devrim Muhafızları başkomutan yardımcılığına, Ali Azmayi ise öldürülen Alireza Tengsiri'nin yerine deniz kuvvetleri komutanlığına atandı. Dini lider Mücteba Hamaney kararnamelerde askeri yeteneklerin sürekli ve kapsamlı geliştirilmesini, azami caydırıcılığı ve düşmana karşı güçlü taarruz harekâtına hazırlığı istedi. The Jerusalem Post ve Al Jazeera da atamaları aktardı. Anadolu Ajansı, atamaların komuta kademesindeki isimlerin İsrail ve ABD saldırılarında öldürülmesinin ardından geldiğini yazıyor. Aynı haberde İran ile ABD'nin nisan 2026'da ateşkeste anlaştığı, haziranda imzalanan mutabakatın ise bir ay önce çöktüğü belirtiliyor. Böylece dış müzakere dilinin sertleştiği bir dönemde Tahran, genelkurmay, muhafızlar ve donanma hatlarında isim değişikliğine gidiyor. Kararnamelerdeki vurgu, yeni isimlerin yalnızca boşalan koltukları doldurmakla sınırlı görülmediğini, caydırıcılık ve taarruz hazırlığı dilinin de yenilendiğini gösteriyor.[2]
Pakistan daveti ve arabuluculuk hattı
Üçüncü hat, bölgesel diplomasi üzerinden açılıyor. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakayi, Pakistan'ın Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ı görüşmeler için İslamabad'a davet ettiğini söyledi. Ziyaretin uygun bir zamanda yapılacağı belirtildi; tarih verilmedi. Bakayi, karşılıklı ziyaret ve temasların iki komşu ülke arasında büyüyen bağların doğal bir parçası olduğunu savundu. Davet, İslamabad'ın bölgedeki arabuluculuk rolünü sürdürdüğü bir döneme denk geliyor: Pakistan nisan ayında ABD ile İran arasındaki ateşkesin, haziranda ise sonradan çöken çerçeve mutabakatının kurulmasına yardım etmişti. Bu üç gelişme birlikte okunduğunda, Tahran'ın dış baskıyı boğaz müzakerelerinde karşıladığı, komuta kademesini yenilediği ve komşu bir arabulucu üzerinden diplomatik temas aradığı bir tablo çıkıyor. Gemi rotası mutabakatının teknik detayları, komuta atamalarının sahadaki etkisi ve İslamabad ziyaretinin takvimi hâlâ kamuya açık netlikte değil. Yine de aynı haftanın haberleri, müzakere, askeri yenileme ve bölgesel temasın birbirinden kopuk olmadığını, İran'ın aynı anda birden fazla cephede konum aldığını gösteriyor.[3], [2], [1]
