Asya-Pasifik'te askerî işaretler daha fazla önbildirim talebini büyütüyor
Tayvan'ın doğusundaki tatbikata ilişkin Focus Taiwan haberi, Kuzey Kore'nin füze fırlatışı ve 41 devletin önbildirim çağrısıyla birlikte bölgede askerî hareketlerin nasıl okunduğunu gündeme taşıdı.
Focus Taiwan, Çin'in ağustos ortasında Endonezya ile Tayvan'ın doğusundaki sularda ortak deniz tatbikatı planladığını bildirdi. Çin Ulusal Savunma Bakanlığı'na göre tatbikata bir Çin donanma gemisi ile bir Endonezya firkateyni katılacak; gemiler muhabere alıştırmaları ve denizde ikmal çalışması yapacak. Tayvan'ın Anakara İşleri Konseyi planı egemenliğe ve bölge güvenliğine yönelik askerî bir kışkırtma diye niteledi. Konsey, Pekin'in bu sularda yargı yetkisi bulunduğu izlenimini vermek istediğini savundu. Bu, Taipei'nin yorumudur; haber, Endonezya makamlarının çarşamba sabahına kadar yanıt vermediğini belirtiyor. Tatbikatın siyasi duyarlılığı, Taipei ile Cakarta arasındaki yoğun sivil bağlarla da kesişiyor. Taraflar resmî diplomatik ilişki yerine temsilcilikler bulunduruyor; 2025'te ikili ticaret 11,27 milyar dolar düzeyindeydi ve Tayvan'da yaklaşık 335.000 Endonezyalı göçmen işçi yaşıyordu. Dolayısıyla sınırlı sayıda gemiyle planlanan etkinlik, denizdeki uygulamanın ötesinde egemenlik iddiaları, bölgesel algı ve günlük ekonomik bağlar üzerinden tartışılıyor.[1]
Bildirim talebi neyi değiştirmeyi amaçlıyor?
Anadolu Agency'nin aktardığı ortak bildiri, füze ve uzay fırlatmalarında belirsizliği azaltmak için daha açık bir önbildirim düzeni istiyor. Cenevre'deki Silahsızlanma Konferansı'nda ABD'nin Uluslararası Kuruluşlar Misyonu tarafından yayımlanan metni, aralarında Türkiye, Fransa, Almanya, Japonya ve Ukrayna'nın bulunduğu 41 devlet destekledi. Çağrı, kıtalararası veya denizaltıdan atılan balistik füzeler ile uzay fırlatma araçları için en az 24 saat önceden bildirim yapılmasını öngörüyor. Bildirimde füze sınıfı, fırlatma penceresi, alan ve planlanan yörünge bulunmalı; denizciler ile havacılar da uyarılmalı. Metin, Balistik Füze Yayılmasına Karşı Lahey Davranış Kuralları'na dayanıyor ve Çin'in Temmuz 2026'da nükleer denizaltıdan yaptığı stratejik füze denemesinin ardından geldi. Habere göre Pekin, Pasifik ülkelerini bu denemeden birkaç saat önce bilgilendirmişti. Çin Büyükelçisi Li Chijiang çağrıyı reddetti ve ülkesinin savunma modernleşmesinin sorgulanmaması gerektiğini söyledi. Öneri, silahlanmayı durdurmaya yönelik bir anlaşmadan çok, fırlatışın amacı ve güzergâhı konusunda yanlış hesap riskini azaltacak ortak bir haber verme ölçüsü kurmayı amaçlıyor.[2]
Kuzey Kore fırlatışı tatbikat takvimine eklendi
Bu önbildirim tartışması sürerken Kuzey Kore, Güney Kore ile ABD'nin Ulchi Freedom Shield tatbikatından günler önce balistik olduğu değerlendirilen bir füze fırlattı. Güney Kore Genelkurmayı, fırlatışı çarşamba sabahı Wonsan bölgesinde saptadığını ve füzenin 700 kilometreden fazla yol aldığını bildirdi. Japonya Savunma Bakanlığı füzenin düştüğünü açıkladı; Güney Kore ordusu gözetleme düzeyini yükselttiğini ve Washington ile Tokyo'ya bilgi verdiğini söyledi. Ulchi Freedom Shield 17 Ağustos'ta başlayacak, yaklaşık 18.000 Güney Koreli askerin katılımıyla 11 gün sürecek ve önceki yıllara benzer ölçekte yapılacak. Al Jazeera'nın aktardığı Güney Kore değerlendirmelerine göre bu, Pyongyang'ın 2026'da balistik olduğu düşünülen on birinci denemesi; aynı bölgeden 6 Ağustos'ta kısa menzilli başka bir füze de fırlatıldı. Tatbikat, füze denemesi ve önbildirim çağrısı ayrı eylemlerdir. Bir arada değerlendirildiklerinde, bölgede devletlerin askerî hareketleri zamanlamaya, yere ve karşı tarafın olası niyetine göre okuduğunu gösteriyorlar. Bu nedenle açıklamanın ne zaman ve hangi ayrıntıyla yapıldığı, hareketin kendisi kadar diplomatik tepkinin de parçası hâline geliyor.[3]
