Ay sarsıntıları ve Tarantula'daki kaçak: Hareket eden enerjinin iki uzay ölçeği
NASA'nın tamamladığı bağımsız sismometre paketi Ay'daki sarsıntıları dinlemeyi bekliyor; Tarantula Bulutsusu'nda ise sıcak gazın kabuktaki açıklıklardan kaçışı, eksik enerjinin en büyük yolu olarak öne çıkıyor.
Bilim··Gece
Valiz boyutunda bir Ay dinleme istasyonu
NASA, Artemis astronotlarının Ay yüzeyine yerleştireceği Lunar Environment Monitoring Station aygıtını tamamladı. Valiz boyutundaki paket iki sismometre taşıyor ve bir göreve atanacağı güne kadar NASA Goddard Space Flight Center'daki temiz odada bekliyor. İstasyon ay depremleri ile göktaşı çarpmalarının oluşturduğu yer hareketlerini kaydedecek. Bu hareketler Ay'ın iç yapısı hakkında bilgi verirken bir iniş bölgesindeki sarsıntı tehlikesini de görünür kılacak. Aygıt kendi güneş paneline sahip; böylece çalışmak için bir iniş aracına bağlı kalmayacak. Yaklaşık iki dünya haftası süren ay gecesini atlatacak ve topladığı bilgileri yaklaşık ayda bir Dünya'ya gönderecek biçimde tasarlandı. Proje tek bir merkezde kurulmadı: sismometrelerden telekomünikasyona, yüzey işlemlerinden veri işlemeye kadar görevler farklı üniversiteler ve NASA Goddard arasında paylaşılıyor. Donanım hazır olsa da NASA onu taşıyacak Artemis görevini henüz açıklamadı. Bilimsel aracın bugünkü durumu bu nedenle açık: temiz odada tamamlanmış bir paket var, Ay yüzeyindeki dinleme dönemi ise görev atamasını bekliyor.[1]
Tarantula Bulutsusu sıcak gazı nerede kaybediyor?
Tarantula Bulutsusu'ndaki genç ve ağır yıldızların rüzgârları, çevredeki gazı X-ışını sıcaklıklarına kadar ısıtıyor. Bölgeden ulaşan X-ışını ışığı, bu enerji hesabının öngördüğünden daha zayıf. Haberi yayımlayan Phys.org, makalenin farkı sıcak gazın bulutsu içindeki yolculuğuna bağladığını ve enerjinin ayrıldığı üç yolu tarif ettiğini aktarıyor. Gazın bir bölümü çevredeki kabuğun açıklıklarından dışarı sızıyor. Bir bölümü kabuk duvarlarında daha soğuk gazla karışıp orada soğuyor. Daha yoğun bölgelerde sıcak ve serin malzemenin temas ettiği yerdeki ısı iletimi de üçüncü yolu oluşturuyor. Haber, en büyük payı kabuktan sızan sıcak gaza veriyor. Böylece beklenenden zayıf X-ışını, yıldız rüzgârlarının enerji üretmediği anlamına gelmiyor; enerjinin gözlenen sıcak gaz içinde kalmadan başka yerlere taşınabildiğini gösteriyor. Üç yol, aynı bulutsu içinde farklı fiziksel sınırlar üzerinden çalışıyor: açık bir kabuk, karışan gaz katmanları ve birbirine değen sıcaklık bölgeleri. Tarantula'nın enerji bütçesi, yıldızların verdiği güç kadar bu gücün nereden çıktığıyla da şekilleniyor.[2]
İç yapıyı doğrudan görmeden okumak
Ay istasyonu ile Tarantula çalışması aynı aygıtı ya da aynı fiziksel ortamı paylaşmıyor. Biri gelecekte Ay yüzeyindeki yer hareketlerini kaydedecek tamamlanmış bir araç; diğeri uzak bir yıldız oluşum bölgesindeki enerji eksikliğini açıklayan güncel bir gökbilim sonucu. Aralarındaki bağ, görünmeyen iç süreçlerin hareket eden enerji üzerinden okunması. Ay'da deprem ve çarpma dalgaları, iç katmanlardan geçerek yüzeydeki sismometrelere ulaşacak. Tarantula'da yıldız rüzgârlarının enerjisi, sızma, karışma ve ısı iletimi yoluyla sıcak gazın dışına taşınıyor. Her iki haberde de bilimsel bilgi, enerjinin kaynağından sonra izlediği yolun anlaşılmasına bağlı. Ölçekler arasındaki fark da önemli: Ay istasyonu henüz veri toplamaya başlamadı, Tarantula haberi ise mevcut gözlemlerin enerji hesabını anlatıyor. Bu yüzden iki gelişme tek bir keşif oluşturmuyor. Yan yana geldiklerinde, uzay biliminde bir cismin içini anlamanın çoğu kez yüzeydeki ya da uzaktan gelen işaretlerin nereden geçtiğini çözmekle başladığını gösteriyorlar.[1], [2]
