Webb, Pluto ve Andromeda üç farklı gök ortamındaki değişimi görünür kıldı
Webb yaşlı bir yıldızın tozlu zarfını çözerken Pluto'nun atmosferi inceliyor, Andromeda'nın yıldız üretimi yavaşlıyor; üç haber gök ortamlarının zaman içinde nasıl dönüştüğünü gösteriyor.
Bilim··Akşam
Galaksi merkezinin yakınında su ve silikat tozu
ESA'nın aktardığı James Webb Space Telescope gözlemleri, Samanyolu'nun merkezindeki Sagittarius A*'ya yakın IRS 3 yıldızını önceki sınıflandırmadan farklı bir yere koyuyor. Güçlü yıldız rüzgârlarıyla madde saçan bu yaşlı yıldızın çevresinde iki belirgin silikat izi ve su saptandı. Silikatlar, IRS 3'ün karbonca zengin sayılması yerine oksijence zengin bir yıldız olarak anlaşılmasını sağlıyor; su ise yıldızın zarfında ilk kez açık biçimde görülüyor. Orta kızılötesi tayf, yıldızın çevresinde katmanlı ve kabuğu andıran geniş bir toz dağılımına işaret ediyor. İç kısımdaki sıcak malzeme dışarı doğru belirgin biçimde soğurken toz üretimi galaksi merkezinin sert ortamında sürüyor. ESA haberi, verilerin MICONIC gözlem programı kapsamında toplandığını ve bunun IRS 3 için elde edilen ilk kesintisiz orta kızılötesi tayf olduğunu belirtiyor. Gelişmenin önemi tek bir yeni molekül saptamasından daha geniş: yıldızın kimyasal kimliğini, çevresine hangi malzemeyi bıraktığını ve bu malzemenin yoğun galaksi merkezinde nasıl ayakta kaldığını aynı gözlem içinde yeniden düzenliyor.[1]
Pluto'nun mevsimi atmosfere yazılıyor
Space.com'un haberine göre Pluto'nun atmosfer basıncı 2015'ten 2021 ortasına kadar durağan kaldı, ardından 2023'teki son gözleme doğru geriledi. Azottan oluşan atmosfer, cüce gezegen Güneş'ten uzaklaşırken yüzeye donmaya başlıyor. Üst atmosferin durumu büyük ölçüde korunurken değişim alt katmanlarda belirginleşiyor; bu ayrım, atmosferin tek parça halinde bir anda kaybolmadığını gösteriyor. Yeni sonuçlar, donmanın başlangıcını daha önce öne sürülen tarihten sonraya yerleştiriyor. Pluto, yörüngesinin Güneş'ten en uzak noktasına daha uzun süre ulaşmayacak; dolayısıyla haber, mevsimsel dönüşümün henüz erken bir aşamasını anlatıyor. New Horizons'ın yakın geçişi cüce gezegenin atmosferi için güçlü bir başlangıç noktası sağlamıştı; sonraki ölçümler bu havanın zaman içinde nasıl değiştiğini izlemeye yarıyor. IRS 3 çevresinde yıldızdan dışarı savrulan madde görülürken Pluto'da gaz yüzeye geri dönüyor. Ortak olan, iki gök cisminin çevresindeki malzemenin durağan bir fon değil, sıcaklık ve enerji koşullarıyla birlikte yer değiştiren etkin bir parça olması.[2]
Andromeda daha yavaş yıldız üretiyor
Andromeda'daki değişim bir yıldız zarfından ya da gezegen atmosferinden çok daha büyük bir ölçekte gerçekleşiyor. Space.com, Hubble gözlemlerinden kurulan yakın yıldız oluşum tarihinin galaksideki üretim hızının yüz milyonlarca yıl boyunca gerilediğini gösterdiğini bildiriyor. Yavaşlama, özellikle sıkışık komşu galaksi M32'ye bakan tarafta belirginleşiyor. Ekip bu uzamsal yakınlığı neden olarak ilan etmiyor; haber M32'yi en olası aday olarak aktarıyor. Böylece Andromeda öyküsünün sağlam çekirdeği, yıldız oluşumundaki düşüş ile düşüşün galaksi diski boyunca eşit dağılmaması. IRS 3 haberi tek bir yıldızın çevreye bıraktığı malzemenin kimyasını, Pluto haberi bir atmosferin yüzeye dönüşünü, Andromeda haberi ise yeni yıldız üretiminin galaksi ölçeğindeki temposunu anlatıyor. Üçü aynı fiziksel düzeneği paylaşmıyor. Birlikte sundukları daha sade bir bağ var: gökyüzündeki tanıdık cisimler sabit portreler değil; yeni gözlemler onların maddesini, atmosferini ve üretim hızını zaman içinde değişen süreçler olarak görünür kılıyor. Yakında çalışmaya başlaması beklenen Roman teleskobu da Andromeda'daki yıldız yıldız görünümü genişletecek.[3], [1], [2]
