Brezilya’daki akiferler yıllarca beslenmedi; Chiba, en az 1976’dan bu yana en ağır günlük yağışı yaşadı; Hawaii ise kasırga yağmuruna ve fırtına kabarmasına hazırlandı. Yavaş tükeniş ile ani sağanak, iklim tehlikesinin farklı hızlarını açığa çıkarıyor.
Bilim··Gece
Akiferlerde yıllara yayılan açık
Brezilya’nın geniş bir bölümünde su tehlikesi, akiferlerin yıllarca yeterince beslenmemesiyle yavaş yavaş birikti. NASA Goddard’dan Augusto Getirana ve meslektaşları, 398 gözlem kuyusunu yer çekimi uydusu verileri ve jeoloji bilgisiyle birleştirip 2002-2023 arasındaki aylık yeraltı suyunu yeniden kurdu. Yaklaşık 10 kilometre çözünürlüklü çalışma, São Francisco, Paraná, Güneydoğu Atlantik ve Doğu Atlantik havzalarının toplam 1,97 milyon kilometrekarelik bölümlerini kapsıyor. Ağır ve kalıcı kayıplar ülke kara alanının yaklaşık yüzde 23’üne yayılıyor. Getirana temel açığı iklime bağlıyor; su çekimi ile arazi kullanımındaki değişimin bunu büyük olasılıkla büyüttüğünü söylerken çalışma kaybı tek tek baskılara dağıtmıyor. Çalışma 3 Haziran’da Science Advances dergisinde yayımlandı. Etki yeraltıyla sınırlı kalmıyor. Yeraltı suyu ülkedeki suyun yüzde 55’ini, hidroelektrik ise elektriğin yüzde 60’ını sağlıyor. Bu bağlantı, yeraltındaki yavaş değişimi ülkenin günlük altyapı gereksinimine taşıyor. Uzayan ve sertleşen kuraklıklar böylece kuyulardan nehirlere, oradan da elektrik üretimine ulaşan yavaş bir baskı kuruyor.[1]
Chiba’da 12 saate sıkışan yağış
Chiba’da su tehlikesinin hızlı yüzü ortaya çıktı. Tokyo’nun doğusundaki bölgede bir günde 367 milimetre yağış düştü; bu, en az 1976’dan bu yana ölçülen en yüksek günlük değerdi. Toplamın 348 milimetresi yalnızca 12 saatte geldi ve bölgenin ağustos ayının tamamında aldığı olağan yağışın yaklaşık üç katına ulaştı. En az 8 kişi öldü, Narita’da yolcular mahsur kaldı ve on binlerce evin elektriği kesildi. Japan Meteorological Agency, bölge için en yüksek düzeydeki şiddetli yağış uyarısını ilk kez yayımladı. Kurumun açıkladığı hava düzeninde Japonya’nın güneyinden kuzeye ilerleyen nemli hava, Honshu üzerinde yaklaşık 6.000 metre yükseklikteki soğuk kütleyle karşılaştı ve atmosfer kararsızlaştı. Yale Center on Climate Change and Health’ten Kai Chen daha sıcak havanın daha fazla nem tutabildiğini, bunun bu tür sağanakların üst sınırını yükselttiğini belirtiyor. Chiba’daki zarar, yıllık toplamdan çok, suyun hangi hızla indiğinin altyapı ve insan sağlığı açısından belirleyici olduğunu gösteriyor.[2]
Hawaii’de uyarıdan önceki hazırlık
Hawaii’de Lala tropik fırtınası güçlenirken tehlike henüz öngörü aşamasındaydı. Rüzgârı saatte 137 kilometreye ulaşan fırtınanın cumartesi günü Büyük Ada’ya varacağı öngörülüyordu; Hawaii ilçesinde kasırga, Maui, Molokai ve Kahoolawe’de tropik fırtına uyarısı geçerliydi. Tahminciler Maui ile Büyük Ada genelinde yaklaşık 30 santimetre, bazı yerlerde 64 santimetreye varan yağış ve 0,3-0,9 metrelik deniz kabarması bekliyordu. Sert koşulların pazar gününe uzanması bekleniyordu. NOAA ayrıca oluşmakta olan El Nino’nun ekim-aralık doruğunda 1950’den bu yana görülen bütün olayları aşabileceğine yüzde 69 olasılık veriyor; El Nino koşulları Pasifik’te kasırgaları destekleme, Atlantik’te ise bastırma eğilimi taşıyor. Bu olasılık gelişen okyanus düzenini, uyarılar ise Lala’nın yakın vadeli rotasını anlatıyor. Brezilya’daki yıllara yayılan açık, Chiba’daki 12 saatlik sağanak ve Hawaii’nin birkaç günlük hazırlığı, su tehlikesinin yönetim için birbirinden çok farklı zaman aralıkları açtığını gösteriyor.[3], [1], [2]
