Kasırga, depremler ve kuraklık uzak kıyıları aynı anda zorluyor
Lala Hawaii’nin güneyinden geçerken Endonezya’daki iki deprem can kaybı ve hasar bıraktı; Hollanda’nın kuraklık nedeniyle kanal kilitlerini kısması, su riskinin farklı biçimlerini bir araya getiriyor.
Bilim··Akşam
Lala karaya çıkmadan Hawaii’yi zorladı
Lala tropik fırtınadan saatte 75 mil sürekli rüzgârlı 1. kategori kasırgaya güçlendi ve gözü Hawaii’nin Büyük Adası’nın güney ucundan karaya çıkmadan geçti. ABC7 News’in aktardığına göre Maui, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Oahu, Kauai ve Niihau için tropik fırtına uyarıları sürüyordu. Tahminler Maui ile Büyük Ada’nın alçak kesimlerine 8 ila 12 inç, adalar zincirinin geri kalanına 4 ila 6 inç, Büyük Ada’nın yüksek kesimlerine ise 25 inçe varan yağış veriyor; en sert hamlelerin yüksek arazide beklendiği belirtiliyor. Büyük Ada’nın doğrudan aldığı son kasırga 1871’deki 3. kategori fırtınaydı; Hawaii’nin en son karaya çıkışı ise 1992’de Kauai’yi vuran, altı kişinin ölümüne ve 3 milyar dolar hasara yol açan Iniki Kasırgası oldu. Gözün karaya çıkmaması, uyarıların ve yağış–rüzgâr tahminlerinin adalar zincirinde hâlâ geçerli olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Uzak bir okyanus kıyısında, sistem gücü ile karaya çıkışın ayrı ayrı izlenmesi gerektiğini gösteren somut bir geçiş böylece belgelenmiş oluyor.[1]
Aynı gün Endonezya’da iki ayrı sarsıntı
Kurtarma yetkilisi Fathur Rahman, Flores’in kuzeyindeki 7,7 büyüklüğündeki depremde ölü sayısını cumartesi akşamı itibarıyla en az 40, yaralı sayısını 50 olarak açıkladı. Deprem yaklaşık 10 km derinlikte oldu ve Doğu Nusa Tenggara, Batı Nusa Tenggara ile Güney Sulawesi’deki ilçelerde hissedildi. Afet kurumu BNPB, Nagekeo ilçesinde 2.000 kişinin kendi imkânlarıyla evlerinden ayrıldığını saydı. Endonezya’nın meteoroloji, klimatoloji ve jeofizik kurumu BMKG, kıyılarda kayda değer bir deniz seviyesi yükselmesi bulunmayınca tsunami uyarısını kaldırdı; başkan yardımcısı Nelly Florida Riama artçıların sürdüğünü söyleyerek halkı tetikte olmaya çağırdı. Aynı gün ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na göre 6,9 büyüklüğünde bir deprem, saat 10:54 GMT’de Kuzey Sumatra’daki Pematangsiantar’ın yaklaşık 7 km kuzeykuzeybatısında meydana geldi. Odak yüzeyin yaklaşık 183,2 km altındaydı; bu büyüklükte bir depremin ağır hasar bırakmadan geçmesinin olağan nedeni de bu derinlik, çünkü sarsıntı yüzeye ulaşana kadar yayılıp zayıflıyor. İlk aşamada can kaybı veya ciddi hasar bildirimi olmadı. Merkez üssü, aynı sabah olan Flores depreminden yaklaşık 2.800 km uzakta, takımadanın dalma-batma sisteminin ayrı bir kesiminde bulunuyor.[2], [3]
Kuraklıkta kilitler tuzlu suyu geride tutuyor
Hollanda su idaresi Rijkswaterstaat sulamayı kısıtladı ve kanal kilitlerinin açılma sıklığını azalttı; her açılış tatlı suyu dışarı veriyor ve tuzlu suyu daha içerilere çekiyor. Kurum temmuz ortasından beri durumu fiili su kıtlığı olarak sınıflandırıyor; haber, Ren nehrinin şimdiye dek ölçülmüş en düşük düzeyde olduğunu aktarıyor. AFP’nin Phys.org üzerinden geçen derlemesi, uzun ve kurak bir yazın tarlaların ötesindeki bedelini sıralıyor: nehir ağı üzerinden içerilere ilerleyen deniz suyu, kuruyup üstündeki binaları çatlatan turba zeminler ve gerileyen iç su taşımacılığı. Su yönetimi profesörü Micha Werner, ülkenin suyu tahliye etmek yerine artık kendi su sistemleri içinde tutması gerektiğini savunuyor; oysa bütün ağ tahliye için kurulmuştu. Haberdeki bir işletmeci, en az iki ay daha susuz kalmayı bekliyor. Hawaii’de fazla su ve rüzgâr uyarısı, Endonezya’da sığ ve derin iki sarsıntının farklı bilançoları, Hollanda’da ise tatlı suyu tutup tuzu geri iten kilit kısıtı, uzak kıyılarda riskin aynı anda taşkın, sarsıntı ve kıtlık biçimlerine bürünebildiğini gösteriyor. Ortak payda, kıyı ve nehir sistemlerinin insan yerleşimini farklı yollarla zorlamasıdır.[4], [1], [2], [3]
