Gizli sinyaller yeni ölçüm düzeneklerinde görünür oluyor
Cavendish’in düzeneği çok hafif yüklü parçacıkları aramaya dönüyor, memristor gürültüsü ve yük yoğunluğu dalgası yeni ipuçları veriyor; kapalı cihazlar ise tekrarlanabilirlik sınırını görünür kılıyor.
Bilim··Akşam
Cavendish düzeneği çok küçük yüke çevriliyor
Fermilab, Stanford ve Delaware Üniversitesi’nden bir ekip, elektrik yükü çok küçük olan varsayımsal parçacıkların klasik Cavendish deneyinin güncellenmiş bir biçimiyle aranabileceğini hesapladı. Physical Review Letters’ta yayımlanan çalışma MeV ile GeV arasındaki kütle aralığını hedefliyor. Önerilen düzeneğe göre sıradan yüklü parçacıklar bir Faraday kafesinin dışında kalırken çok küçük yüklü parçacıklar geçip içeride ölçülebilir bir elektrik alanı bırakabiliyor; Coulomb ve Gauss yasalarından bu sapma aranan imza oluyor. Hesap, bu parçacıklar karanlık maddenin trilyonda birinden azını oluştursalar bile yakalanabileceklerini söylüyor. Çalışmanın ilk yazarı Harikrishnan Ramani; Asher Berlin, Zachary Bogorad ve Peter W. Graham ile Stanford’da Kent Irwin’in grubu çalışmada yer alıyor. Ortada henüz bir ölçüm yok: ekip bir ilk örnek geliştiriyor ve sonuçları birkaç yıl içinde bekliyor. Böylece iki yüzyıllık bir laboratuvar geometrisi, çok zayıf elektrik yükü taşıyan adayları görünür kılacak bir arama penceresine dönüştürülüyor.[1]
Gürültü ve eşleşme ölçümde ipucu oluyor
KAIST’te Kyung Min Kim’in yürüttüğü, ilk yazarlığını Do Hoon Kim’in yaptığı ekip, Advanced Materials dergisinde bir memristörün akım gürültüsünün direnç durumu değiştikçe hem büyüklük hem davranış olarak değiştiğini bildiriyor ve bunun üzerine programlanabilir olasılıksal bir nöron kuruyor. Direnç önceden ayarlandığında tek bir devre, hertz aralığındaki insan hareketi sinyallerini de kilohertz aralığındaki konuşmayı da kodluyor; bildirilen doğruluklar yüzde 94,8 ve yüzde 95,0. Ekip gürültüyü bastırılacak bir hata yerine ayarlanabilir bir bilgi işleme kaynağı olarak ele alıyor. Duyuru, iki tanıma doğruluğunu karşılaştırma düzeneği ya da enerji değeri vermeden aktarıyor. Ayrı bir hatta UC Berkeley ve Stanford’da çalışan Sheng-Chih Lin ile Alfred Zong, katmanlı 1T-TiSe2 malzemesini ultrahızlı aşırı morötesi soğurma spektroskopisiyle izledi ve yaklaşık 200 kelvinlik geçişin üstünde de eksitonik ilişkilerin sürdüğünü buldu; malzeme geçişe yaklaştıkça duyarlılık yükseliyor. Verinin sunduğu şey, bir yoğuşmanın oluştuğunun kanıtı yerine kararsızlığın dinamik bir ölçüsü; çalışma Nature Physics’te yayımlandı.[2], [3]
Kapalı araçlar denetimi de sınırlıyor
BioScience’ta yayımlanan yazı, ekoloji ve çevre biliminin giderek işleyişi kapalı olan tescilli yapay zekâ, uydu görüntüsü, çevrimiçi platform ve algılayıcılara dayandığını savunuyor. Araştırmacılar ne eğitim verisine ne algoritmaya ne de sınama sürecine ulaşabiliyor; yazarlara göre bu, bulguların bağımsız denetlenmesini riske atıyor. Yazıyı University of Paris-Saclay’den Ivan Jarić, University of Exeter’den Karen Anderson ve Swedish University of Agricultural Sciences ile Stockholm University’den Michael Bertram birlikte kaleme aldı. Bu bağımlılığı yayın baskısına ve çevre krizlerinin aciliyetine bağlıyorlar; açık kaynak seçenekleri, tescilli araçların bilinen örneklerle sınanması, daha ayrıntılı belgeleme, sürekli insan denetimi ve platform verisine düzenleyici erişim öneriyorlar. Metin yeni bir ölçüm yerine bir derleme ve yazarlar kimi kapalı sistemlerin bu çözümlerin hepsine direneceğini kabul ediyor. Cavendish araması, memristör gürültüsü ve yük yoğunluğu dalgası spektroskopisi, zayıf bir sinyalin ancak uygun düzenekle yüzeye çıktığını gösterirken; kapalı ölçüm araçları üzerine derleme, aynı bilimsel güvene erişilemeyen eğitim verisi, algoritma ve sınama adımlarının engel olabildiğini hatırlatıyor. Gizli imza, ayarlanabilir gürültü ve geçiş öncesi eşleşme, ölçümün neyi açabildiğine bağlı kalıyor; ticari sır haline gelen araç ise bulguyu denetlemeyi zorlaştırıyor.[4], [1], [2], [3]
