Grönland’ın sıkışık yüzen buzları, modelde bir eşiği aşınca hızla dağıldı
Hakemli bir modelleme çalışması, Grönland buzullarının önündeki sıkışık buz karışımının sualtı erimesi arttığında hızla dağılabileceği bir eşik belirledi. Okyanus dolaşımıyla buz hareketini birlikte hesaplayan model, beş fiyordun gözlemleriyle karşılaştırıldı. Sonuç, buzul cephesini destekleyen yığının nasıl dağılabileceğini açıklıyor. Ancak hangi buzulun bu desteği ne zaman yitireceğine ilişkin bir takvim vermiyor.
Bilim··Gece
Yüzen buz yığını, buzul cephesine destek veriyor
Grönland’da denize açılan buzulların önündeki sıkışık buz yığını, sualtı erimesi arttıkça kararlılığını aniden yitirebiliyor. Hakemli modelleme çalışması, buzdağları, küçük parçalar ve deniz buzundan oluşan bu karışımı inceledi. Sıkışık kaldığında buzul cephesine bastıran karışım, buzuldan yeni buzdağlarının kopmasını sınırlayan bir destek sağlayabiliyor. Araştırma, yüzen engelin neden bazı fiyortlarda yıl boyunca varlığını koruduğunu, bazılarında ise mevsimsel olarak dağıldığını açıklamaya çalışıyor. Yeni model, taneli buz karışımının hareketini okyanus dolaşımıyla birlikte hesaplıyor. Böylece erime buzun kalınlığını ve akışını değiştirirken, hareket eden buzun okyanusla ilişkisi de yeniden hesaplanıyor.[1], [2]
İdeal bir fiyort deneyinde araştırmacılar, yaz aylarında buzulun altından boşalan suyu bir model yılından sonrakine artırdı. Karışım başlangıçta mevsimsel olarak küçüldü ve yeniden büyüdü. Sonraki bir model yılında ise yaklaşık iki haftada dağıldı. Buradaki süre, belirli bir gerçek buzul için verilmiş çöküş tarihini değil, benzetimdeki değişimi anlatıyor. Yığın inceldikçe fiyort duvarlarının sağladığı direnç azaldı. Buzdağları daha hızlı dışarı taşındı ve yığın daha da küçüldü. Kendini güçlendiren bu döngü, bir eşik aşıldığında kararlı bir düzen bırakmadı. Erimenin buzul yakınında daha güçlü olması önemliydi; aynı erimenin karışım boyunca eşit dağıtılması aynı kararsızlığı oluşturmadı.[1]
Beş fiyordun gözlemleri modelle karşılaştırıldı
Kararlılığı koruyacak en küçük uzunluk, fiyordun genişliğine ve buzuldan koparak yığına katılan buz miktarına bağlıydı. Araştırmacılar, öngörülen eşikleri Grönland’daki beş fiyordun uydu gözlemleriyle karşılaştırdı. Sentinel-1 radar uydusunun 2017–2024 görüntülerinde, birlikte hareket eden sıkışık buz ayrı yüzen buzdağlarından ayırt edildi. Bazı yığınlar yazın kısa süreliğine eşiği aşıp erime azaldığında yeniden toparlanabildi. Model, rüzgârın ve okyanus akıntılarının doğrudan gerilmesini kapsamıyor. Kışın oluşan deniz buzunun yığını yeniden kurması da hesapta yok. Buzuldan kopma hızındaki değişimler, hesaplamaya bütünüyle geri bağlanmış değil. Bu sınırlar nedeniyle tek tek buzulların desteğini ne zaman yitireceği belirsiz. Çalışma, gelecekteki buzul kaybı hesaplarında incelenebilecek bir mekanizma belirliyor.[1]
