Rubin, Plüton’un ötesinde bir cüce gezegen adayı buldu
Vera C. Rubin Gözlemevi, Plüton’un ötesinde cüce gezegen adayı olabilecek büyük bir cisim belirledi: 2026 ED138. Yeni tespitle birleştirilen ve 2016’ya uzanan arşiv görüntüleri yörüngesinin izlenmesini sağladı. Cismin boyutuna ilişkin tahmin, yüzeyinin ne kadar ışık yansıttığına bağlı. Çap aralığını daraltmak ve cüce gezegen sınıfına uygunluğunu doğrulamak için kızılötesi gözlemler gerekiyor.
Bilim··Öğle
Rubin görüntülerinde uzak bir cisim belirdi
Şili’de gökyüzünü tarayan Vera C. Rubin Gözlemevi, Plüton’un ötesindeki 2026 ED138’i cüce gezegen adayı olarak belirledi.[1], [2]
ED138, Güneş’ten yaklaşık 46 astronomi birimi uzakta. Bir astronomi birimi, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklık. Karşılaştırma için Plüton’un ortalama uzaklığı yaklaşık 40 astronomi birimi. Keşif 27 Ekim’de duyuruldu; cismin cüce gezegen olarak sınıflandırılması ise henüz kesinleşmedi.[1]
Astrofizikçi Matthew Holman, 13 Ekim’de Rubin’in erken verilerini Kevin Napier ile geliştirdiği yazılımla tararken adayı buldu. Yazılım, farklı gözlemlerde hareketli cisimlere ait tespitleri birbirine bağlıyor. Gökbilimci Mario Jurić de aynı cismin başka görüntülerini bulmak için teleskobun görüntülerini ve kataloglarını taradı. Böylece yeni fark edilen cismin geçmiş gözlemlerde bıraktığı izler bir araya getirildi.[1]
Arşiv görüntüleri yörüngeyi 2016’ya kadar izliyor
Rubin, ED138’i 4 Mart ile 11 Temmuz arasında 20 gecede toplam 30 kez görüntülemişti. Gökbilim görüntüleme aygıtı Dark Energy Camera’nın arşivindeki daha eski kareler ise 2016’ya uzanıyor. Birleştirilen gözlemler, yörüngenin 10 yılı aşan bölümünü izlemeyi sağlıyor. Cismin yörüngesi Güneş Sistemi düzlemine yaklaşık 25 derece eğik. Araştırmacılar, geçmişte Neptün ile yaşanan kütleçekim etkileşimlerini bu eğikliğin olası açıklaması olarak görüyor.[1]
Boyut ve biçim için kızılötesi gözlem gerekiyor
Uzaklık ve parlaklık, yüzeyin ışık yansıtma oranına ilişkin varsayımla birlikte değerlendirildiğinde çap 600 ile 1500 km arasında tahmin ediliyor. Aralığın genişliği, yüzeyin ne kadar Güneş ışığı yansıttığının belirsizliğine bağlı. Boyut tahminini daraltmak ve cüce gezegen niteliğini doğrulamak için kızılötesi gözlemler gerekiyor. Bu sınıflandırma, cismin kendi kütleçekimiyle yuvarlaklaşmasına yetecek kütleye sahip olmasını gerektiriyor.[1]
ED138, Samanyolu düzlemine yakın yoğun yıldız alanında bulundu. Arka plandaki çok sayıdaki yıldız, önceki aramalarda cismin gözden kaçmasına yol açmış olabilir. Rubin, güney gökyüzünü tekrar tekrar tarayarak bu kalabalık alandaki hareketli noktaları birbirine bağlıyor. Veri hakkına sahip araştırmacılar cismin görüntülerine erişebiliyor. Kamuya açık Orbitviewer aracı da yörüngesini etkileşimli olarak gösteriyor.[1]
Uluslararası Astronomi Birliği, halen beş cüce gezegen tanıyor: Plüton, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake. ED138’in adaylık durumu, sonraki gözlemlerle değerlendirilecek. Keşfe ilişkin gözlemleri, Güneş Sistemi’ndeki küçük gökcisimlerinin gözlemlerini toplayan uluslararası Küçük Gezegen Merkezi de yayımladı. Cüce gezegen niteliğinin doğrulanması, ölçümler tamamlandıktan sonra ele alınabilecek.[1]
