UVEX, gökyüzünün ultraviyole haritası için yapım aşamasına geçiyor
NASA’nın UVEX’i 2031’e kadar fırlatma taahhüdü, Caltech öncülüğündeki görevin yapım çalışmalarına geçmesini sağladı. Tasarlanan teleskop, tüm gökyüzünün derin ultraviyole haritalarını çıkarırken yıldız patlamaları ve nötron yıldızı birleşmeleri gibi geçici olayları da hızla izleyecek. Yakındaki sönük galaksileri bulmak da hedefler arasında. Böylece görünür ışık ve kızılötesinde yürütülen taramalar farklı dalga boylarında tamamlanacak.
Bilim··Öğle
NASA’nın taahhüdüyle yapım çalışmaları başlıyor
Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü Caltech’in öncülük ettiği Ultraviolet Explorer, kısaca UVEX uzay teleskobu yapım aşamasına geçiyor. ABD uzay ajansı NASA, görevi 2031’e kadar fırlatma taahhüdünü açıkladı.[1], [2]
Taahhüt 27 Ekim’de açıklandı. Tasarlanan gözlemevi, tüm gökyüzünün derin ultraviyole haritalarını çıkaracak ve hızla değişen kozmik olaylara kısa sürede yönelebilecek. Yapım çalışmaları bu taahhüdün ardından başlıyor.[1]
Görevin baş araştırmacısı Fiona Harrison. UVEX’i Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’in Uzay Bilimleri Laboratuvarı yönetecek. Caltech ile Berkeley, ölçüm aygıtının geliştirilmesinde başlıca rolleri üstleniyor. Havacılık ve uzay şirketi Northrop Grumman uzay aracını yapacak. NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı, algılayıcı teknolojisinin temel bileşenlerini sağlayacak. Caltech’in astrofizik veri merkezi IPAC ise gözlemleri işleyecek ve arşivleyecek.[1]
Ultraviyole ışık sönük galaksilerin aranmasını sağlayacak
Yakındaki küçük ve sönük galaksiler, görevin başlıca hedeflerinden. Görünür ışık görüntülerinde uzaktaki galaksilere benzeyen bu cisimler, ultraviyole gözlemlerle daha kolay ayırt edilebiliyor. UVEX, görünür ışık ve kızılötesi taramaları tamamlayarak yıldız topluluklarını başka dalga boylarında izleyecek. Ekibin bir diğer hedefi, eş yıldızlarının etkisiyle hidrojen bakımından zengin dış katmanlarını kaybetmiş sıcak mavi yıldızlar. Tekrarlanan geniş alan taramalarıyla bu yıldızların ultraviyole ışığındaki kendilerine özgü değişimler aranacak.[1]
Hızlı yönelme, kısa süreli patlamaların izini sürecek
Teleskobun gökbilim uyarılarına saatler içinde yanıt verebilmesi tasarlanıyor. Nötron yıldızı birleşmeleri ve büyük yıldızların patlamaları bu hızlı gözlemlerin hedefleri arasında. Tayfölçüm, ışığı dalga boylarına ayırarak dışarı saçılan maddenin bileşimini ve hareket hızını belirlemeye yardımcı olacak. Böylece ışığın hızla değiştiği patlamaların erken evreleri izlenebilecek; gözlemler, olayların ardından gelişen süreçlere ilişkin ölçümler sağlayacak.[1]
UVEX, 2003 ile 2013 arasında ultraviyole gökyüzünü tarayan Galaxy Evolution Explorer, yani GALEX görevinin ardından geliyor. Ekip, önceki teleskoba göre 100 kata kadar yüksek duyarlılık hedefliyor; bu tasarım beklentisinin uçuşta doğrulanması gerekiyor. Algılayıcılar, sıradan kameralarda da kullanılan tamamlayıcı metal oksit yarı iletken görüntüleme teknolojisinin ultraviyoleye uyarlanmasına dayanıyor. Bu hedeflenen gözlem yeteneği için özel filtreler ve kaplamalar geliştiriliyor.[1]
Caltech, araştırma kuruluşu SRI International ve Jet İtki Laboratuvarı, ultraviyole algılayıcıları ortaklaşa geliştiriyor. Filtreler ve kaplamalar, silisyum algılayıcıları görevin gözlem yapacağı dalga boylarına uyarlıyor. Bu geliştirme çalışmaları, laboratuvarda uzun süredir yürütülen algılayıcı araştırmalarına dayanıyor.[1]
