And kristalleri, püsküren magmayla derinde kalan magmayı ayırdı
Orta Andlar’daki yanardağların yüzeye taşıdığı kristaller, püsküren eriyik ile yer altında bekleyen eski malzemenin farklı geçmişlerini saklıyor. Hakemli jeokimya çalışması, kristalleri ayırarak bileşimlerini karşılaştırdı. Bulgular, lavın derindeki magma depolarının yalnızca bir bölümünü neden temsil ettiğini ve bu depolara giren yeni magmanın püskürme öncesindeki rolünü açıklamaya yardımcı oluyor. Araştırma Şili ve Arjantin’den örnekleri kapsadı.
Bilim··Gece
Kristaller farklı magma geçmişlerini sakladı
Orta Andlar’ın volkanik kayaçlarındaki mineraller, püsküren eriyikle kabuk içinde kalan eski magma malzemesinin ayırt edilmesini sağladı. Hakemli jeokimya çalışması, andezitte yaygın bulunan bir feldispat minerali olan plajiyoklazı inceledi. Son püsküren eriyikten büyüyen küçük kristallerin kimyası, daha eski kristallerin önemli bölümünden farklıydı. Yüzeye çıkan lav, yer altındaki birden fazla geçmişe ait parçaları birlikte taşıyordu.[1], [2]
Avustralya’daki Queensland Üniversitesi’nden Daniela Parra-Encalada’nın yönettiği ekip, Şili ve Arjantin’deki yedi volkanik sistemden 28 kayaç örneği inceledi. Örnekler yaklaşık 230 kilometrelik bir alanı kapsadı. İki örnek, çok büyük bir patlayıcı püskürmenin oluşturduğu eski bir ignimbrit birikimini temsil ediyordu. Bu yanardağların altında magma, farklı derinliklerde eriyik, gaz ve kristal içeren dallanmış sistemlerde bulunuyor. Kristaller bu sistemlerin farklı bölümlerinde büyüyebiliyor.[2]
Kimya, genç tanelerle eski iç kesimleri ayırdı
Araştırmacılar kristalleri büyüklük ve doku bakımından ayırarak genç taneleri, eski iç kesimleri ve dış kenarları karşılaştırdı. Elektron mikrosondası ve lazer incelemeleriyle element derişimleri ve stronsiyum izotop oranları ölçüldü. Püskürmüş andezitteki en genç kristallerde anortit oranı ortalama yüzde 61 mol çevresinde toplandı. Anortit, plajiyoklazın kalsiyumca zengin bileşeni. Yaşları ve püskürme biçimleri farklı yanardağlarda da benzer bir bileşim aralığı bulundu.[2]
Eski iç kesimler genellikle daha az kalsiyum içeriyordu; bu özellik, silisçe zengin magmada uzun süren kristalleşmeyle uyumluydu. Kalsiyumca zengin dış kenarlar ise daha sıcak, magnezyumca zengin yeni magma girişlerine işaret etti. Termodinamik modeller, genç kristallerin yaklaşık 900 ile 975 santigrat derece arasında ve 11 ile 19 kilometre derinlikte oluştuğunu düşündürdü. Bu değerler yeniden kurulan oluşum koşulları; ekip bunları tek tek yanardağların altında, püskürmeden önce doğrudan ölçmedi.[2]
Büyük püskürmeler ve küresel karşılaştırma farklı yollar gösterdi
Çok büyük patlayıcı püskürmelerden kalan kayaçlarda, dış kenarlardaki bu ayırt edici değişimler çoğunlukla bulunmadı. Kristaller daha serin, silisçe zengin magmada daha uzun süre kalındığına işaret etti. Magma deposunun boşalmasında başka yolların da etkili olabileceği düşünüldü. Genç ve eski kristal toplulukları farklı bilgiler taşıyor. Taneler dokuları dikkate alınmadan birlikte incelendiğinde bu farklı geçmişleri birbirinden ayırmak zorlaşıyor.[1], [2]
Dünya genelindeki 26 volkanik kuşağın mineral incelemeleriyle yapılan karşılaştırmada benzer dağılımlar bulundu, ancak saçılma daha genişti. Bu veri kümelerinde kristal türleri her zaman ayrı tutulmamıştı. Yer altında kalan magma zamanla katılaşarak kabuğun büyümesine katılabiliyor; bazı depolar ise yeniden hareketlenebiliyor. Kimyasal örüntüler geçmiş magma süreçlerini yeniden kuruyor. Başka bölgelere uygulanmaları daha ayrıntılı inceleme gerektiriyor; etkin bir yanardağın bir sonraki püskürmesine tarih vermiyor.[2]
