DUNE ekipleri dev algılayıcı yapılarını yeraltında kurmaya başladı
ABD’nin Güney Dakota eyaletinde Derin Yeraltı Nötrino Deneyi için çelik yapıların montajına başlandı. Sıvı argon taşıyacak yalıtımlı tanklar için binlerce kiriş yeraltına indiriliyor. Uluslararası proje, Illinois’teki Fermilab’dan yola çıkan nötrinoların özelliklerini karşılaştırmayı amaçlıyor. Yetkililer, ilk nötrino demetinin 2031’de ulaşmasını bekliyor; algılayıcı donanımının kurulması için öngörülen tarih ise 2030.
Bilim··Sabah
Binlerce kiriş Güney Dakota’nın altına indiriliyor
ABD’nin Güney Dakota eyaletindeki Sanford Yeraltı Araştırma Tesisi’nde, Derin Yeraltı Nötrino Deneyi DUNE için algılayıcı modüllerinin çelik yapıları kurulmaya başlandı. Bu yapılar, nötrino etkileşimlerini saptamak için sıvı argon taşıması tasarlanan, kriyostat adı verilen ısı yalıtımlı kapları destekliyor. Kapların yapımına kasım başında geçildi. Çalışmalara ABD Enerji Bakanlığı’nın parçacık fiziği laboratuvarı Fermilab, Cenevre yakınlarındaki parçacık fiziği laboratuvarı CERN ve yeraltı tesisinin ekipleri katılıyor; montaj, deneyin yeraltındaki algılayıcı bölümünü hazırlayan inşaatın bir parçasını oluşturuyor.[1], [2]
Dış yapılar için yaklaşık 2.600 kiriş gerekiyor. Kirişlerin her biri yeraltına ayrı ayrı taşınıyor; tesis, taşıma işlemlerini ve işin eşgüdümünü sağlıyor. KOTA’nın aktardığına göre çalışma alanı yüzeyin yaklaşık 1.478 metre altında bulunuyor. Fermilab Müdürü Norbert Holtkamp, montajın başlamasını önemli bir aşama olarak niteledi ve DUNE’u laboratuvarın en yüksek önceliği olarak tanımladı.[1]
Sıvı argon tankları büyük çelik destekler gerektiriyor
DUNE’u ve uzun mesafeli nötrino tesisini kapsayan projenin değeri 3,3 milyar dolar olarak belirtiliyor. Dört algılayıcı tankının her birinde 88 kelvin sıcaklıkta 17.000 ton sıvı argon bulunması planlanıyor. Deney için hazırlanan iki yeraltı boşluğunun her biri yaklaşık 150 metre uzunluğunda ve yedi kat yüksekliğinde. Kriyostat modüllerini yerinde tutmak için yaklaşık 6.200 ton çelik gerekiyor. Çeliğin yeraltına indirilmesine mayıs ayında başlandı.[2]
Cenevre yakınlarındaki parçacık fiziği laboratuvarı CERN, kriyostatların tasarımına, inşaat planlamasına ve kurulumuna öncülük ediyor. Projeye 1.500’den fazla araştırmacı ile ABD Enerji Bakanlığı’nın beş laboratuvarı katılıyor. Güney Dakota’daki South Dakota Mines okulunun öğretim üyeleri ve öğrencileri de algılayıcı teknolojisine, ışınım ölçümlerine ve bilgisayar benzetimlerine katkıda bulunuyor. Fizik öğretim üyesi David Martinez Caicedo, öğrencilerin farklı ülkelerden bilim insanları ve mühendislerle birlikte çalışabildiğini belirtti.[1], [2]
İlk nötrino demetinin 2031’de ulaşması bekleniyor
Proje yetkilileri yeraltı tesisinin 2029’da tamamlanmasını, algılayıcı donanımının 2030’da kurulmasını öngörüyor. İlk nötrino demetinin 2031’de ulaşması bekleniyor. Nötrinolar, maddenin içinden geçebilen çok küçük parçacıklar. Tasarlanan demetin Illinois’teki Fermilab’dan Güney Dakota’ya yaklaşık 1.300 kilometre yol alması planlanıyor. Bilim insanları, yolun iki ucundaki ölçümleri karşılaştırarak nötrinoların tür değiştirmesini ve nötrinolar ile karşı parçacıkları olan antinötrinoların davranış farklarını araştırmayı amaçlıyor. Evrenin madde ile karşıt madde arasındaki dengesizliği de projeye yön veren bilimsel sorular arasında yer alıyor.[1], [2]
