Bölgesel baskı diplomaside yayılırken Ceyhan hattı büyütülüyor
İran'ın üç bölgesel aktöre ayrı uyarıları siyasi desteği hedeflerken, bir yıllık petrol anlaşması ihracat güzergâhını büyütüyor; aynı baskı ortamı iki ayrı kanaldan ilerliyor.
Jeopolitik··Sabah
Tahran üç görüşmede farklı muhataplara aynı sınırı çizdi
İran Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Arakçi cumartesi günü Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan ile ayrı ayrı telefon görüşmeleri yaptı. Xinhua'nın İran'ın yarı resmî Mehr ajansına dayandırdığı habere göre Arakçi, Münir ve Fidan'a ülkesinin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve ulusal güvenliğini korumaya hazır olduğunu, herhangi bir saldırıya kararlılıkla karşılık vereceğini söyledi. Suudi mevkidaşıyla görüşmesinde Amerika Birleşik Devletleri ya da İsrail kaynaklı düşmanca bir eylemin ve buna verilecek bölgesel desteğin İran silahlı kuvvetlerinden kararlı ve orantılı yanıt göreceği uyarısında bulundu. İran Dışişleri Bakanlığı aynı gün Washington'ı haziran ortasında varılan mutabakat metnini ihlal etmekle suçladı; gerekçe olarak İran hedeflerine yönelik saldırıları, limanlar ile ticari denizciliğe uygulanan ablukayı ve artan ekonomik baskıyı gösterdi. Bunlar İran ve Mehr kaynaklı açıklamalardır; üç muhatabın yanıtları haberde yer almıyor. Görüşmeler bu nedenle Tahran'ın bölgesel destek sınırını ayrı kanallardan bildirdiğini gösteriyor.[1]
Kerkük-Ceyhan hattında hedef mevcut akışın dört katından fazla
Aynı hafta sonu BOTAŞ ile Irak'ın devlet şirketleri SOMO ve NOC, Kerkük-Ceyhan hattında bir yıllık kapasite düzenlemesi imzaladı. Anlaşma günlük en az 750.000 varil taşınmasını öngörüyor; haber mevcut akışı yaklaşık 170.000 varil, tasarım kapasitesini ise günlük 1,5 milyon varil olarak veriyor. Böylece asgari hedef bugünkü miktarın dört katından fazla, teknik üst sınırın ise yarısı düzeyinde. Düzenleme, petrol, elektrik ve su kaynaklarını kapsayan daha geniş bir çerçeve görüşülürken yürürlükte kalacak; mevcut akışın büyük bölümü Irak'ın Kürdistan bölgesindeki sahalardan geliyor. Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar uzun vadeli yeni anlaşma çalışmalarının sürdüğünü, Irak Başbakanı Ali el-Zeydi ise düzenlemeyi stratejik bir dönüm noktası saydığını belirtti. Haber, Irak'ın petrol ihracatının şubat sonundaki Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail saldırılarından sonra yüzde 80'in üzerinde düştüğünü ve aylık gelirin belirgin biçimde azaldığını aktarıyor. Hürmüz kapalıyken Ceyhan, Irak ham petrolü için boğazı kullanmayan tek yüksek kapasiteli çıkış noktası. Kaynak, telefon görüşmeleriyle anlaşma arasında doğrudan bağ kurmuyor.[2]
Siyasi destek ve fiziksel güzergâh ayrı araçlarla daraltılıyor
Arakçi'nin görüşmeleri ile Kerkük-Ceyhan anlaşması, bölgesel baskının iki farklı aktarım mekanizmasını gösteriyor. Görüşmeler, hangi bölgesel desteğin İran silahlı kuvvetlerinden yanıt göreceğine dair Tahran'ın uyarılarını iletiyor; muhatapların tutumu bu kaynakta açıklanmadığı için diplomatik sonuç bilinmiyor. Boru hattı anlaşması şirketler ve ölçülebilir hacimler üzerinden fiziksel bir petrol koridorunu yeniden ölçekliyor. Günlük en az 750.000 varillik hedef mevcut yaklaşık 170.000 varillik akışa göre büyük bir artış, fakat 1,5 milyon varillik tasarım kapasitesinin altında. Telefon görüşmeleri bölgesel aktörlerin Amerika Birleşik Devletleri ya da İsrail eylemlerine verebileceği desteğin siyasi maliyetini yükselten uyarılar taşıyor; boru hattı anlaşması Irak'ın Hürmüz'ü kullanmayan ihracat seçeneğini büyütüyor. Aynı dönemde gerçekleşmeleri doğrudan koordinasyon kanıtı oluşturmuyor. Birlikte sundukları tablo, Körfez çevresindeki gerilimin askerî açıklamaların ötesine geçerek limanlar ve ticari denizcilik hakkındaki diplomatik baskıya ve petrolün hangi güzergâhtan çıkacağına ilişkin altyapı kararlarına yayıldığıdır.[1], [2]
İlgili köşe yazıları
Bu gündem hakkında daha fazla bilgi için ilgili köşe yazılarını okuyabilirsiniz.
