NBC News ve Al Jazeera haberleri, İranlı yetkililerin Hürmüz için sıraladığı beş koşul ile Mekke anlaşmasına ilişkin ölçülü açıklamaları daha geniş bölgesel düzen söylemi içinde buluşturuyor.
Jeopolitik··Sabah
Boğazın açılması için beş koşul
Hürmüz Boğazı’ndaki pazarlığın somut tarafını İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Mohammad Bagher Zolghadr’ın açıklaması oluşturuyor. NBC News’in aktardığına göre Zolghadr, ABD davranışını düzeltmeden boğazın yeniden açılmayacağını söyledi ve beş koşul saydı: deniz ablukasının kaldırılması, savaş zararlarının ödenmesi, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması ve İran ile bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırıların kalıcı biçimde sona ermesi. Bu talepler, gemi geçişiyle sınırlı teknik bir düzenlemenin ötesine geçerek savaşın zararları, finansal kısıtlamalar ve bölgesel güvenliği aynı pazarlık alanına taşıyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, aracıların görüşmeleri yeniden başlatmak için çalıştığını belirtti. Umman ile yürüyen ayrı hattı teknik ve hukuki bir konu olarak tanımladı ve bunun boğazın yeniden açılması anlamına gelmediğini vurguladı. Umman ise görüşmelerin olumlu ve yapıcı bir ortamda ilerlediğini açıkladı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de mayın temizliğini ve İran’ın gemilere ateş açmama güvencesini içeren bir trafik düzeni üzerinde çalışıldığını söyledi. Tarafların açıklamaları, aynı görüşme alanına farklı kapsamlar verdiğini gösteriyor.[1]
Mekke anlaşmasına ölçülü yaklaşım
İran’ın Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında imzalanan üçlü Mekke anlaşmasına verdiği kamusal karşılık daha geniş, fakat daha az resmî bir çerçeve taşıyor. Parlamento ve hukuk işlerinden sorumlu genel müdür Hossein Noushabadi, ISNA’ya yaptığı açıklamada anlaşmayı Batı Asya ve Körfez’de ABD güvenlik üstünlüğünün çöküşünün başlangıcı diye niteledi. Bölge devletleri arasındaki işbirliğine dayalı yeni bir düzen öngördüğünü de söyledi. Bu sözler Noushabadi’nin değerlendirmesi ve öngörüsü; İran Dışişleri Bakanlığı anlaşma hakkında resmî bir açıklama yayımlamadı. Al Jazeera ayrıca Abbas Arakçi’nin cuma günü X’te Müslümanların birlikte hareket ederek dışarıdaki kötü niyetli aktörlerin çıkardığı zorluklarla baş edebileceğini yazdığını, ancak üçlü anlaşmadan söz etmediğini aktardı. Bu ölçülü yaklaşım, Tahran’ın anlaşmayı kendisine yönelmiş doğrudan bir güvenlik tehdidi olarak sunmadığını gösteriyor. Aynı zamanda Noushabadi, anlaşmayı ABD’nin bölgedeki varlığının gerilemesine ilişkin daha büyük bir anlatının içine yerleştiriyor. Dışişleri Bakanlığı’nın sessizliği ile bir devlet görevlisinin geniş yorumunu aynı ağırlıkta okumamak gerekiyor.[2]
İki ölçekte aynı bölgesel sözlük
İki gelişme İran’ın bölgesel pazarlığı hangi sözcüklerle kurduğunu farklı ölçeklerde gösteriyor. Hürmüz’de devletin üst düzey güvenlik yetkilisi, boğazın yeniden açılmasını ABD’nin askerî, finansal ve bölgesel adımlarına bağlıyor. Mekke anlaşması hakkında konuşan Noushabadi ise üç bölge devletinin işbirliğini ABD üstünlüğündeki gerilemenin işareti olarak okuyor. Ortak nokta, güvenlik düzeninin Washington ile ikili bir görüşmenin sınırlarını aşan bölgesel bir konu olarak sunulması. Ancak bu bağ, iki açıklamanın aynı karar sürecinin parçaları olduğu anlamına gelmiyor. Hürmüz koşulları, boğazın açılmasına ilişkin açık bir resmî talep listesi. Mekke anlaşmasına ilişkin sözler ise dışişleri bakanlığının resmî açıklamasıyla desteklenmeyen siyasi bir yorum. Umman hattının olumlu ilerlediği yönündeki açıklama da Arakçi’ye göre henüz yeniden açılma sayılmıyor. Dolayısıyla eldeki haberler bir anlaşma sonucunu veya bölgesel düzenin yönünü haber vermiyor. Gösterdikleri şey, Tahran’dan gelen kamusal dilin dar bir deniz trafiği düzenlemesini savaş zararları, yaptırımlar, müttefiklerin güvenliği ve bölgesel eşgüdümle birlikte ele alması.[1], [2]
