ABD'nin İran'dan tazminat istemesi, Rusya ile Ukrayna'nın cepheyi dondurma anlaşmazlığı ve ABD'nin ticari gemilere abluka uygulaması, sert önkoşullar ile süren yaptırımı yan yana getiriyor.
Jeopolitik··Gece
Tazminat talepleri karşı karşıya
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın yol kenarı bombalarıyla öldürdüğünü veya ağır yaraladığını söylediği kişiler için tazminat ödemesini gelecekteki bütün görüşmelerin koşullarından biri yapmak istediğini açıkladı. Trump, 2000 yılındaki USS Cole saldırısına ve İran'ın 50 yılda öldürdüğünü söylediği göstericilere de atıf yaptı. Bu örnekleri tazminat talebini açıklarken kullandı. Tahran ise savaş zararları için ABD'den tazminat istiyor. Tarafların açıklamalarında geçmiş zararın kime ve nasıl yükleneceği, yeni bir düzenlemeye ilişkin gündemin parçası olarak yer alıyor. Trump yeni askerî saldırılar yerine ekonomik baskıya ağırlık verdiğini söylerken İran, Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmadan önce liman ablukasının kaldırılmasını ve petrol sanayisine yönelik yaptırımların sona ermesini istiyor. Görüşme gündeminde su yolunun işleyişi, tazminat, yaptırım ve ablukanın hangi sırayla ele alınacağına ilişkin ayrı talepler bulunuyor. ABD Başkanı kendi tazminat talebini gelecekteki her müzakereye yerleştirmek isterken Tahran da Hürmüz'ün açılması için kendi koşullarını sıralıyor. Açıklanan konumlar, tarafların görüşme öncesinde başlangıç koşulu saydığı başlıkları sıralıyor.[1]
Cephe hattının biçimi de önkoşul
Rusya-Ukrayna savaşında anlaşmazlık, müzakerelerin hangi askerî tabloyu başlangıç kabul edeceği üzerinde yoğunlaşıyor. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Galuzin, Moskova'nın krizin temel sorunları diye nitelediği başlıklar ele alınmadan cephenin dondurulamayacağını söyledi. Kiev mevcut cephe hattını bir ateşkes için en gerçekçi zemin sayarken Moskova, Ukrayna kuvvetlerinin Donbas'ın bir bölümünden çekilmesini herhangi bir anlaşmanın koşulu olarak öne sürüyor; Ukrayna bu talebi reddediyor. Washington'ın hava sahasıyla sınırlı bir ateşkes dahil yeni öneriler hazırladığı aktarılırken özel temsilciler Steve Witkoff ile Jared Kushner'in Kiev ve Moskova'yı ziyaret etmesi bekleniyor. Ziyaret hazırlığı sürerken taraflar görüşmelerin dayanacağı cephe düzenini farklı tarif ediyor. Aynı dönemde Ukrayna Rusya'nın içlerindeki hedeflere yönelik vuruşlarını, Rusya ise Ukrayna kentlerine füze ve insansız hava aracı saldırılarını artırdı. Diplomatik temas hazırlığı ile sahadaki saldırılar aynı dönemde sürüyor; haber, temas takvimi ile tarafların uyuşmayan başlangıç koşullarını aynı tabloda aktarıyor.[2]
Abluka koşulları fiilen uyguluyor
İran çevresindeki pazarlık sürerken abluka ticari deniz trafiğine uygulanıyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı 55 ticari gemiyi rotasından çevirdiğini, 2 gemiyi hareketsiz bıraktığını ve 2 gemiye daha çıktığını bildirdi. Komutanlık gemilerin çıkış limanlarını, varış noktalarını veya yüklerini açıklamadı; Anadolu Ajansı bölgedeki harekâtı 20'den fazla ABD savaş gemisinin desteklediğini aktardı. Komutanlık, müdahaleleri USS Ross muhribindeki denizcilerin Orta Doğu'daki ABD konuşlanmasının parçası olarak yürüttüğünü açıkladı. Operasyonun ayrıntıları gemi sayılarının ötesinde sınırlı kaldı. Açıklanmayan ayrıntılar, uygulamanın ticari taşımacılık üzerindeki kapsamını belirlemeye izin vermiyor; açıklanan operasyonlar ise gemilere yönelik müdahalelerin gerçekleştiğini kayda geçiriyor. Aynı İran dosyasında ABD Başkanı Trump tazminat talebini gelecekteki görüşmelere taşırken Tahran liman ablukası ile petrol yaptırımlarının kaldırılmasını istiyor. Rusya-Ukrayna dosyasında da temas hazırlığı, cephenin dondurulmasına ilişkin uyuşmayan koşullar ve süren saldırılarla aynı dönemde ilerliyor. Farklı müzakere başlıklarında önkoşullar konuşulurken ekonomik, askerî ve operasyonel uygulamalar da sürüyor.[3], [1], [2]
