Hürmüz ateşkesi son tarihe yaklaşırken baskı genişliyor
ABD-İran ateşkesinin süresi dolmaya yaklaşırken görüşmeler dondu; Washington’ın egemenlik söylemi, Kanada’nın yaptırımları ve BAE gemilerine yönelik saldırılar Hürmüz’deki gerilimi diplomasi sınırlarının ötesine taşıyor.
Jeopolitik··Sabah
Ateşkes pazartesi bitiyor, masada ilerleme yok
Beyaz Saray’dan üst düzey bir yetkili Politico’ya, ABD-İran görüşmelerinin durağan kaldığını ve cuma öğleden sonrasına kadar bir uzatma duyulmadığını söyledi. Ateşkesin süresi pazartesi doluyor. İranlı müzakereciler, tıkanıklığın dondurulmuş İran varlıkları ile Amerikan ablukası dahil Hürmüz Boğazı’ndaki gemi hareketleri üzerinde sürdüğünü belirtiyor. Aynı yetkiliye göre Tahran’ın müzakere yapısı Devrim Muhafızları, din adamları ve hükümet arasında üçe bölünmüş durumda; bir grupla varılan anlaşma diğerlerini bağlamıyor. Tahran taleplerine savaş zararlarının tazminini ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını da ekledi. Hazine Bakanı Scott Bessent, Newsmax’e Washington’ın önümüzdeki hafta bir ekonomik yalıtım kampanyası açacağını söyledi. Bölgede görev yapmış eski büyükelçi James Jeffrey ise iki tarafın da ateşkes ile ablukayı önlerindeki seçeneklere yeğlediğini belirtti. Böylece boğazın denetimi ve varlıklar konusu, son tarihe günler kala hâlâ çözülmemiş ana düğümler olarak duruyor.[2]
Egemenlik iddiası ve boğazın hukuki çizgisi
New York’ta, Nassau County’deki bir polis eğitim merkezinde konuşan Donald Trump, İran yenildikten sonra Hürmüz Boğazı’nı ABD toprağı ilan edeceğini söyledi ve Amerikan ablukasını çelikten bir duvar diye niteledi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi aynı gün iddiayı reddetti; boğazın ne bir sosyal medya paylaşımıyla, ne bir uçak gemisiyle, ne bir kararnameyle, ne de bir seçim konuşmasıyla ele geçirilemeyeceğini yazdı. Al Jazeera, hukukçuların boğazdan geçen trafikten ücret alınmasını serbest deniz geçişini koruyan uluslararası kuralların çiğnenmesi saydığını ve dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin buradan geçtiğini aktarıyor. Su yolunun denetimi, savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana süren ateşkes görüşmelerinde başlıca tıkanma noktası olmayı sürdürüyor. Trump’ın egemenlik dili, Politico’nun aktardığı donmuş müzakere tablosuna, boğazın kimin denetiminde olacağı sorusunu daha keskin biçimde ekliyor.[1], [2]
Yaptırımlar ve gemi saldırıları baskıyı genişletiyor
Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand, boğaz ve çevresinde seyrüsefer haklarını tehdit eden askerî, hukuki ve iletişim faaliyetleri gerekçesiyle, aralarında Devrim Muhafızları mensuplarının da bulunduğu beş üst düzey İranlı yetkiliyi Özel Ekonomik Önlemler (İran) Yönetmeliği kapsamına aldı. Anand, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş özgürlüğünün küresel ticaret ve enerji güvenliği için hayati olduğunu söyledi. Kanada bu yönetmelik kapsamında bugüne kadar 232 İranlı kişiye ve 260 İranlı kuruma yaptırım uyguladı; açıklama, Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün 24 Nisan 2026 itibarıyla 20.000 denizcinin Basra Körfezi’nden çıkamadığı yönündeki sayımına dayanıyor. Kanadalıların listedeki kişilerle işlem yapması yasak ve bu kişilerin Kanada’daki varlıkları donduruldu. Aynı pencere içinde Abu Dabi Dışişleri Bakanlığı, perşembe akşamı iki ADNOC gemisine düzenlenen saldırıyı düşmanca bir İran eylemi sayarak korsanlık olarak nitelendirdi. ADNOC saldırıyı devlet ajansı WAM üzerinden doğruladı, saldırganı adlandırmadı; yaralanan olmadı. Bakanlık, Devrim Muhafızları’nın boğazı ekonomik baskı aracı olarak kullandığını savundu. ADNOC gemilerini hedef alan bu tür ikinci olay bir haftadan kısa sürede yaşandı; şirket, şubatta başlayan çatışmadan bu yana gemilerinin defalarca saldırıya uğradığını bildiriyor. Saldırıyı kimin düzenlediğine dair bağımsız doğrulama yok; İran yanıt vermedi. Böylece son tarihe yaklaşan ateşkes, egemenlik söylemi, müttefik yaptırımları ve ticari gemi saldırıları aynı boğaz hattında üst üste biniyor.[3], [4]
