Anı saklanırken pekiştirme uykuda ayrı bir yol izliyor
Farelerde hipokampus sinapslarının çoğu silinse de korku anısı kaldı; talamustaki destek hücreleri de uykuda öğrenileni pekiştirmeyi denetledi. Saklama ile kalıcılaştırma ayrı süreçler olarak görünüyor.
Bilim··Gece
Sinaps yitimine rağmen korku odası hatırlanıyor
New Scientist, Okinawa Institute of Science and Technology ekibinin farelerde korku anısının hipokampus bağlantılarının büyük bölümü silinse bile ayakta kaldığını bildirdi. Hayvanlara alkol kokulu bir odadan korkmak öğretildi; yaklaşık yarısı metabolizmayı yavaşlatan ilaçlarla iki gün süren yapay bir kış uykusuna alındı. Beyin görüntüleme, bu süre boyunca hipokampusta anıyı taşıyan hücrelerin sinapslarının yarısından fazlasının yitirildiğini gösterdi. Uyanmadan beş gün sonra fareler şok aldıkları odada yine donup kaldı. Yüzeyde öbekler halinde duran sinapslar korunurken dağınık duranlar kayboldu; dağınık olanlar uyanmadan sonraki bir gün içinde yeniden oluştu. Çalışmayı yürüten Kazumasa Tanaka, öbekli bağlantıların anının içeriğini tuttuğunu, ötekilerin ise ona ulaşmaya yaradığını okuyor. Çalışma Science'ta yayımlandı. Deney farelerde yapıldı, kış uykusu doğal yolla gelmedi ve öbekleri koruyan moleküler yol henüz belirlenmedi. Bu sınırlar, bulgunun insan belleğine doğrudan taşınmasını engelliyor; rapor da türler arası bir genelleme ileri sürmüyor. Yine de fare hipokampusunda saklama ile erişimin fiziksel olarak ayrılabileceğine dair somut bir laboratuvar tablosu çıkıyor: içerik, sıkı bir uzamsal düzen içinde ayakta kalabiliyor.[1]
Talamustaki destek hücreleri uykuda pekiştirmeyi ayarlıyor
Medical Xpress, olgun astrositlerden NFIX geninin silinmesinin fare beyninde hücre biçimini yalnızca talamusun retiküler çekirdeğinde değiştirdiğini aktarıyor. Hayvanlar uykularını büyük ölçüde korurken çalışma belleği, nesne tanıma ve uzamsal görevlerde başarısız oldu. Astrositler uzun süre nöron bakımı yapan hücreler sayılmıştı; burada NFIX yitimi onları bu merkezde daha kısa ve daha az dallı bıraktı ve baskılayıcı ileti maddesi GABA'yı üretip salmak için gereken MAOB ile P2RX7 proteinlerini düşürdü. İki proteinden birinin yerine konması, normal sinyalleşmenin ve bellek başarımının bir bölümünü geri getirdi. Retiküler çekirdek uykuda talamus ile korteks arasındaki trafiği düzenliyor; günün yaşantısı da bu sırada yeniden oynatılıp kalıcılaşıyor. Çalışma Neuron'da yayımlandı. Tek bir hücre türünde doğuştan gen silinmesine dayanan bir fare çalışması; makale etki büyüklüklerini vermiyor ve aynı yolun başka beyin bölgelerinde ya da başka türlerde işleyip işlemediği sınanmadı. Uyku mimarisi bozulmadan öğrenilenin kalıcılaşmasının zayıflaması, pekiştirmenin hipokampustaki saklama düzeninden ayrı bir talamik kapıya da bağlı olabileceğini gösteriyor. Bu da yine fare verisiyle sınırlı bir tablo; insan uykusuna veya insan belleğine bir köprü kurulmuyor.[2]
Saklama ile kalıcılaştırma aynı anda konuşuluyor
İki fare çalışması belleğin farklı anlarını aydınlatıyor ve ikisini de insan beynine taşımak için yeterli değil. Hipokampus hattında korku anısı, sinapsların yarısından fazlası silinse de öbekli bağlantılar üzerinden ayakta kalıyor; dağınık temaslar uyanınca yeniden oluşuyor. Talamus hattında ise retiküler çekirdekteki astrosit biçimi ve GABA yolu bozulunca uyku büyük ölçüde korunurken öğrenilenin pekişmesi zayıfladı. Ortak okuma, içeriğin nerede tutulduğu ile uykuda nasıl kilitlendiğinin laboratuvarda ayrı müdahalelere açık süreçler olduğudur. Alternatif okuma, yapay kış uykusunun veya doğuştan gen silinmesinin her iki sonucu da kendine özgü yan etkilerle ürettiği ve bu yüzden saklama ile pekiştirmenin doğada bu kadar temiz ayrılmadığı yönündedir. New Scientist ile Medical Xpress raporları birbirini doğrulamaz; paylaşılan tek zemin, her ikisinin de fare modeli olması ve her ikisinin de bellek izinin tek bir hücre temasının gücüne indirgenemeyeceğini göstermesidir. Gece masasına düşen somut gelişme budur: bellek araştırması, kaybı atlatan bir saklama düzeni ile uykuya bağlı bir kalıcılaştırma kapısını aynı gün içinde yan yana koyuyor ve her iki iddiayı da tür sınırıyla birlikte tutuyor.[1], [2]
İlgili köşe yazıları
Bu gündem hakkında daha fazla bilgi için ilgili köşe yazılarını okuyabilirsiniz.
