Resif çamuru ve müze örnekleri yaban hayatının toparlanma haritasını yeniden çiziyor
Resif çökeltisi, müze örnekleri ve onlarca yıllık yuva gözlemleri, yaban hayatı geçmişlerinin nasıl yanlış okunabildiğini gösteriyor. Bulgular köpekbalıkları, tür kimliği ve dağılım toparlanması için başlangıç çizgisini netleştiriyor.
Bilim··Sabah
Resif çamuruna gömülü köpekbalığı başlangıç çizgileri
Neredeyse her yaşayan resifin bir zamanlar balıkçılığa açıldığı bir dünyada, bir mercan resifinin kaç köpekbalığı barındırması gerektiğini yanıtlamak zordur. Erin Dillon, Aaron O'Dea ve arkadaşları, köpekbalıklarının ömür boyu döktüğü diş benzeri pullardan 3.497 tanesini Panama'nın Karayip tarafındaki Bocas del Toro ile Pasifik tarafındaki Panama Körfezi'nden alınan 157 çökelti örneğinden çıkardı. Örnekler hem 7.000 ile 3.000 yıl öncesinin resiflerini hem de son yüzyılın resiflerini kapsıyor. İki kıyı aynı köpekbalığı türlerini paylaşıyor ve aralarında yaklaşık 100 km var; bu da tarih öncesi farkı yalnızca coğrafyaya bağlamayı güçleştiriyor: mevsimlik derin su yükselimiyle beslenen Pasifik resifleri, Karayip'in yaklaşık 20 katı hızla pul biriktirmiş. Karayip tarafında pul birikimi o günden bu yana yüzde 75 kadar düşerken, Panama'daki balıkçılığın yüzde 98'i Pasifik'te yapılmasına karşın bu taraftaki hız tarih öncesi düzeyine yakın kaldı. O'Dea, Panama Körfezi'nde köpekbalığına yönelik balıkçılığın ancak yirminci yüzyılın sonlarında hızlandığını, dolayısıyla oradaki yakın tarihli bir düşüşün yüzyıl ortalamasına yayıldığında sönümlenebileceğini belirtiyor. Çamur arşivi, toparlanmanın yargılandığı başlangıç çizgisini yeniden yazıyor.[1]
Yanlış ad altındaki yaygın bir kurbağa
Yaşayan hayvanlar tip örneklerinin yanına hiç konmadığında tür kimliği de aynı uzunlukta yanlış okunabilir. Santiago Ron, Londra'daki Natural History Museum'da tutulan on dokuzuncu yüzyıl tip örneklerini bugün yaşayan topluluklarla yan yana koymak için İngiltere'ye gitti ve batı Ekvador ile güney Kolombiya'daki Chocó ormanlarının geniş bir bölümüne yayılmış kurbağaların yüz yılı aşkın süredir başka bir ad altında sınıflandırıldığını buldu. Şimdi Pristimantis milpe, yani Milpe kurbağası ya da cutín de Milpe olarak tanımlanan hayvan seyrek değil, bol bulunuyor: 67.000 kilometrekareden geniş bir alanda, deniz düzeyinden 1.200 metreye kadar kent parklarından birincil ormana uzanan yaşam alanlarında yaşıyor. Dişilerde kasık ve uyluklarda siyah beneklerle birlikte turuncu ya da açık mavi desenler var; erkeklerin rengi daha tekdüze. Yazarlardan biri, bu kadar yaygın bir türün onlarca yıl yanlış adla gözden kaçtığını vurguluyor; makalenin tarihsel derlemeleri yaşayan topluluklara bağlı tutma savı da buradan çıkıyor. Müze çekmecesi, resif çekirdeği gibi, yeniden açılana dek haritayı sessizce bozabilen bir arşivdir.[2]
Koloniden uzağa yuvalanan balık kartalları
Harita düzgün bir yayılmayı varsaydığında dağılım toparlanması da yanlış okunabilir. Bournemouth University'den Brittany Maxted, kuzey İskoçya'daki 54 yıllık balık kartalı yeniden yerleşimini Birds of Poole Harbour ve Roy Dennis Wildlife Foundation ile birlikte çözümledi. İki alışkanlık nüfusu yerinde tutuyor: balık kartalları başka balık kartallarına çekiliyor ve çoğunlukla yumurtadan çıktıkları yerin yakınında üriyor. İkisi de yayılmayı yavaş ve yerel bırakıyor. Küçük bir azınlık ise yerleşik hiçbir gruba 20 kilometreden yakın olmayan yerlere konuyor; asıl yeni alt toplulukları bu çiftler kuruyor ve dağılım oradan büyüyor. İskoç yavrularını 2017 ile 2022 arasında güneye taşıyan Poole Harbour yeniden yerleştirme projesi, güney İngiltere'de 1847'den bu yana ilk üreyen çifti verdi; 2022'den itibaren yavrular geldi. Yazarlar, belirli bir alanı çekici kılanın ne olduğu ve öncü bir kuşu ötekilerden ayıranın ne olduğu sorularını açık bırakıyor. Panama pul arşivi ve Chocó'daki yeniden adlandırmanın yanında balık kartalı öyküsü, yanlış başlangıç çizgisi, yanlış ad ya da yanlış yayılma modeli varsayıldığında yaban hayatı geçmişinin kolayca yanlış okunabildiğini bir kez daha gösteriyor.[3], [1], [2]
