İklim sinyalleri göllere, akciğerlere ve kelebek dağılımlarına ulaşıyor
Büyük Göller buzu kısa süreliğine dengelenebilir; Ontario dumanı sınırları aştı, Avustralya kelebekleri dağılım değiştiriyor. Haberler, iklim baskısının yerel sistemlere farklı yollardan ulaştığını gösteriyor.
Bilim··Sabah
Uzun düşüşü yerinde bırakan bir duraklama
Laurentian Büyük Göller'de kış buzu hem mevsimlik bir ritim hem de denizcilik, balıkçılık ve göl kıyısı kasabaları için çalışan bir yüzeydir. Cooperative Institute for Great Lakes Research'ten David Cannon ve arkadaşları, NOAA Great Lakes Environmental Research Laboratory ile birlikte, 1970 döneminde başlayan uydu buz ölçümlerini 1898'e uzanan sıcaklık temelli yeniden kurulumlarla birleştirdi; serinin eski ucunu dönemin gazete haberleriyle ve gemi kaptanlarının seyir defterleriyle denetledi. Birleşik seri, kabaca 1900 ile 1940 arasında ve 1970 sonlarından bugüne uzanan iki buz düşüş dönemi gösteriyor; aralarında buz örtüsünün arttığı yaklaşık kırk yıl var. Bu 125 yıllık arka plana karşı ekip, önümüzdeki on yılı bir dönüşten çok olası bir duraklama olarak okuyor: yavaş okyanus ve atmosfer döngüleri ortalama buzu sabit tutabilir ya da biraz yükseltebilirken, daha uzun ısınma eğilimi altta sürüyor. Isınan koşullar yıldan yıla salınımı da büyütüyor; çok yıllık ortalama düzleşse bile tek bir kışı önceden kestirmek güç kalıyor. Bulgu, yüzyıllık düşüşün tersine çevrildiğini değil, buz kalınlığı ve örtüsüne yazılmış yerel bir iklim sinyalini ortaya koyuyor.[1]
Kişi-günle sayılan duman
Daha doğuda aynı yazın yangın mevsimi, iklim baskısını akciğerlerin ölçebileceği bir şeye çevirdi. Ontario bu mevsim 565 yangın saydı ve yaklaşık 728.000 hektar yandı; bu, 10 yıllık ortalamasının kabaca 3,5 katı. Kanada genelinde ise 21 Temmuz'a kadar 3.915 yangında 3,04 milyon hektara yakın alan yandı. Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü'nün olay notu—hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir enstitü belgesi—uydudan çıkarılan dumanı ve yer hava kalitesi ölçümlerini nüfus ızgaralarının üzerine yerleştiriyor. 15-17 Temmuz arasında sağlıksız ya da daha kötü düzeyde yaklaşık 106 milyon kişi-gün, 13-18 Temmuz arasında orta ya da daha kötü düzeyde 769 milyon kişi-gün üzerinde maruziyet bildiriyor. Kişi-gün, bir kişinin bir gün maruz kalması demek; sayı erişimin yanı sıra süreyi de tutuyor. Toronto kısa süreliğine dünyanın büyük kentleri arasında en kötü havaya sahip kent oldu; duman Detroit, Minneapolis, Milwaukee, Chicago, New York City ve Washington'a kadar taşındı. Enstitüde iklim çalışmalarını yürüten Mojtaba Sadegh, mevsimin şiddetini ısınan iklime bağlıyor. Burada yerel dizge, göl buzu değil, sınır aşan solunan havadır.[2]
Kelebekler haritalarını yeniden çiziyor
Başka bir kıtada sinyal, biyolojik dağılımdır. Monash University'den Shawan Chowdhury'nin yürüttüğü derleme, CSIRO'daki yaklaşık 2.000 örnek çekmecesini yayımlanmış çalışmalarla ve iNaturalist ile Butterflies Australia veri tabanındaki halk gözlemleriyle taksonomik olarak uzlaştırdı. Avustralya için tahmin edilen yaklaşık 465 kelebek türünden 23'ü, yerleşik olmalarına karşın son 20-30 yılda doğrulanmış dağılım değişimi gösteriyor; 55 ile 960 km arasında, ortalama 218 km, yani yılda yaklaşık 10 km yer değiştirmişler. Dünya genelinde aynı derleme, 105 ülke ve bölgede yaklaşık 18.000 kelebek türünden 1.758'inde belgelenmiş dağılım değişimi sayıyor; bu da dünyadaki kelebeklerin kabaca onda biri. Yazarlar, yerel yok oluşları doğrulamak için izlemenin çok seyrek olduğunu ve bir kaymanın ısınma kadar yaşam alanı bozulmasından, taşınan konak bitkilerden ya da istilacı türlerden de kaynaklanabileceğini açıkça belirtiyor; dolayısıyla tek bir türün hareketi tek başına bir iklim ölçeri değil. Büyük Göller duraklaması ve Ontario kişi-gün sayımlarının yanında okunduğunda üç haber tek bir sayıya çökmez. İklim baskısının buz örtüsü, sınır aşan duman ve böcek coğrafyası üzerinden geldiğini gösterir; her yerel dizge kendi ölçüm aletleriyle yanıt verir.[3], [1], [2]
