JWST'nin üç kara deliği ile Helix yay şokları kozmik geçişleri görünür kılıyor
JWST uzak bir gökadada beslenen üç kara delik ayırdı; MOTHRA'nın ayar görüntüsü ise Helix Bulutsusu'nda yıldız artıklarının 22 yay şokuyla gaz ortamına karışmasını gösterdi.
Bilim··Sabah
Erken bir gökadada beslenen üç kara delik
Işığı bize 12,5 milyar yılda ulaşan J0148-4214 gökadasında, James Webb Uzay Teleskobu'nun NIRSpec integral alan birimi yığılma disklerindeki hidrojen gazının hareketinden beslenme halindeki üç süper kütleli kara deliği ayırt etti. İkisi gökadanın merkezinde, birbirinden 620 ışık yılı uzakta duruyor; kütleleri 80 milyon ile 600.000 güneş kütlesi. Üçüncüsü merkezden 5.500 ışık yılı dışarıda ve iki milyon güneş kütlesinde. Çalışmayı yürüten Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics'ten Hannah Übler, bunu uzak evrende tek bir gökadadaki üç etkin kara deliğin ilk kanıtı olarak niteliyor. Astronomy & Astrophysics'te sunulan bulgular, erken evrende kara deliklerin birleşerek hızla büyüyebileceğine dair destek sunuyor; Giovanni Mazzolari gökadanın yıldız kütlesini yaklaşık 1,3 milyar güneş kütlesi olarak veriyor.[1]
Birleşme yolu henüz kapanmış değil
Merkezdeki küçük kara delik, maddenin düşebileceği kuramsal üst sınır olan Eddington sınırının üzerinde büyüyor; ekip bunun kısa sürebileceğini belirtiyor. Asıl çekince yön: veriler üçüncü kara deliğin hangi yöne gittiğini saptamıyor, dolayısıyla bir birleşmeye gitmek yerine gökadadan çıkıyor da olabilir. Bir okumaya göre iki küçük kara delik gökadaya ikili olarak geldi; en ağır olan 600.000 güneş kütleli cismi yakaladı ve diğerini fırlattı — Samanyolu'nda Sagittarius A* yakınındaki aşırı hızlı yıldızları üreten değiş tokuşun benzeri. Bu ölçekteki birleşmelerin salacağı kütleçekim dalgaları LIGO, Virgo ve KAGRA için fazla uzun; ESA'nın planladığı ve üç aracı birbirinden 2,5 milyon kilometre uzakta duracak LISA gözlemevi gerekiyor.[1]
Helix halesinde 22 yay şoku
Şili'deki El Sauce Observatory'de kurulan MOTHRA dizisinin ayarını yaparken, Yale University'den Pieter van Dokkum'un yönettiği ekip, 650 ışık yılı uzaktaki Helix Bulutsusu'nun sönük dış halesinde 22 tam ya da parçalı yay şoku buldu. Yaylar, ölmekte olan yıldızın attığı gaz kümelerinin yıldızlararası ortama saplandığı yerde oluşuyor; yıldıza yakın olanlar keskin ve ince, uzaktakiler daha küçük ve daha parçalı. Ekip, atılan malzemenin yıldızlararası ortamda tümüyle parçalanıp soğurulmadan önce yaklaşık 10.000 yıl dayandığını tahmin ediyor. Helix'in parlak halkasının dış kenarı 5,7 ışık yılı genişliğinde ve hale bunun ötesinde uzanıyor. Nature'da 12 Ağustos 2026'da yayımlanan çalışma, yıldız artıklarının seyrek gaza devredilişini daha önce izlenememiş bir geçiş olarak sunuyor; University of Toronto'dan Roberto Abraham yay biçimli ağın daha ilk görüntüde göze çarptığını söylüyor.[2]
