Eigen RadarBilim
Analiz

Gaz, genç yıldızın halkalarını yatırıyor; yaşlı yıldızın kalıntılarını parçalıyor

ALMA gözlemleri, GW Orionis'e uzanan gaz akıntısını eğik halkaların başlıca açıklaması olarak öne çıkardı. MOTHRA'nın ilk ayar görüntüsü, Helix Bulutsusu'ndan çıkan gaz kümelerinin yıldızlararası ortamda parçalanmasını yakaladı; yıldız yaşamının iki ucundaki madde akışı görünür oldu.

Bilim··Öğle
Üç beyaz yıldızı çevreleyen eğik kehribar toz halkalarına sağdan gelen turkuaz renkli ince bir gaz akıntısı çarpıyor.

GW Orionis'e uzanan gaz akıntısı halkaları yatırıyor

University of Florida'dan Maria Galloway-Sprietsma'nın yürüttüğü ALMA çalışması, Orion takımyıldızındaki GW Orionis üçlü yıldız sistemini besleyen 0,2 ışık yılı uzunluğunda bir gaz akıntısını The Astronomical Journal'da yayımlanan hakemli makalede bildirdi; sistem yaklaşık 1.300 ışık yılı ötede. Moleküler hidrojen radyo dalga boylarında görünmediği için ekip akıntının izini karbon monoksit üzerinden sürdü. Üç toz halkası sıkı üçlü sistemden 44, 187 ve 340 astronomi birimi uzaklıkta başlıyor; akıntının diske çarptığı açı, dış halkanın eğimiyle örtüşüyor. Makaledeki en iyi yörünge uyumu, akıntının en dış toz halkasında diske kavuştuğunu ve açısal momentum vektörünün bu dış halkayla yaklaşık 3 derece içinde hizalandığını, en iç halkayla yaklaşık 32 derecelik bir hizasızlık taşıdığını gösteriyor. Araştırmacılar, akıntının asıl yatırma işini açısal momentumunun diskinkinden yüksek olduğu geçmişte yaptığını ve görünmez bir dev gezegen varsayımının yerini bu akışın aldığını söylüyor; 13CO ile tahmin edilen akıntı kütlesi yaklaşık 1,6 Jüpiter kütlesi.[1]

Helix'in dış halesinde yay şokları parçalanıyor

Yale University'den Pieter van Dokkum'un yönettiği ekip, Şili'deki El Sauce Observatory'de kurulan MOTHRA dizisinin ilk ayar görüntüsünde 22 tam ya da parçalı yay şoku yakaladı; bulgular 650 ışık yılı uzaklıktaki Helix Bulutsusu'nun sönük dış halesinde ve Nature'da yayımlanan hakemli makalede yer alıyor. Yaylar, ölmekte olan yıldızın attığı gaz kümelerinin yıldızlararası ortama saplandığı yerde H-alfa salınımıyla görünüyor: yıldıza yakın olanlar keskin ve ince, uzaktakiler daha küçük ve daha parçalı. Helix'in parlak halkasının dış kenarı 5,7 ışık yılı genişliğinde ve hale bunun ötesinde uzanıyor. University of Toronto'dan Roberto Abraham, yay biçimli ağın daha ilk görüntüde hemen göze çarptığını söyledi. Ekip, atılan malzemenin yıldızlararası ortamda tümüyle parçalanıp soğurulmadan önce yaklaşık 10.000 yıl dayandığını tahmin ediyor; Helix yalnızca elverişli bir ayar hedefi olarak seçilmişti.[2]

MOTHRA sönük gazı daha geniş alanda arayacak

MOTHRA tamamlandığında Samanyolu'ndaki sönük gazı aramak için 1.140 teleobjektif taşıyacak; Helix gözlemi, kısmen tamamlanmış dizinin kalibrasyonundan çıkan ilk bulgu. Nature makalesi, merkez yıldızdan dışarı doğru eğrilik yarıçapının kabaca 100 kat azaldığını ve 0,4 ile 1,4 parsek aralığında ince, belirgin yaylardan bulanık, parçalı yapılara geçişi, yıldız artıklarının yıldızlararası ortama karışırken ilerleyen soyulması olarak yorumluyor. Gökbilimciler yıldız artıklarının seyrek yıldızlararası gaza devredilişini daha önce bu netlikte izleyememişti. GW Orionis akıntısı genç bir üçlü sistemde disk hizasını şekillendirirken, Helix yayları yaşlı bir yıldızın attığı kümelere ait son karışma basamağını gösteriyor; iki uçtaki madde akışı böylece aynı fizik dilinde, farklı yaşam evrelerinde görünür oluyor.[2], [1]

Kaynakça

  1. Haber kaynağıSpace.comBir gaz nehri, GW Orionis'in halkalarını yatırıyor↩1↩2
  2. Haber kaynağıSpace.comHelix Bulutsusu'nun ayar görüntüsü, yıldız artıklarının yıldızlararası gaza karışmasını yakaladı↩1↩2