Webb, Chariklo'nun iç halkasını yüzde 50 koyulaşmış, dış halkasını yüzde 60 sönükleşmiş buldu
James Webb Uzay Teleskobu'nun Ekim 2022'de izlediği bir yıldız örtülmesi, çapı yaklaşık 250 kilometre olan Centaur cismi Chariklo'nun iki dar halkasının ters yönlerde değiştiğini gösteriyor: iç halka önceki örtülmelere göre yaklaşık yüzde 50 daha fazla yıldız ışığı keserken, dış halkanın sinyali 2017'ye göre yaklaşık yüzde 60 daha zayıf. Halkalar yerlerini korudu. Endülüs Astrofizik Enstitüsü'nün yönettiği ekip karşılaştırmayı 9 Eylül'de Science Advances'ta yayımladı ve farkı maddenin mi yoksa dalga boyunun mu yarattığını henüz bilmiyor.
Bilim··Öğle
İç halka daha çok yıldız ışığı kesiyor, dış halka daha az
Webb, 18 Ekim 2022'de Chariklo'nun uzak bir yıldızın önünden geçişini izledi; bu, teleskop için özel olarak planlanıp başarıyla gözlenen ilk yıldız örtülmesiydi ve ekibi İspanya'daki bir araştırma kurumu olan Endülüs Astrofizik Enstitüsü'nden (IAA-CSIC) Pablo Santos-Sanz yönetti. Son on yılın yer tabanlı örtülmeleriyle karşılaştırıldığında iç halka yaklaşık yüzde 50 daha geçirimsiz, dış halkanın sinyali ise 2017'dekinden yaklaşık yüzde 60 daha zayıf; iki halkanın yarıçapı neredeyse hiç değişmedi. Karşılaştırma 9 Eylül'de Science Advances'ta yayımlandı ve küçük bir cismin halkalarında yalnızca birkaç yıllık bir aralıkta ortaya çıkan değişimi belgeliyor.[1], [2]
Çapı 250 kilometre olan, iki dar halkalı bir cisim
Chariklo, dev gezegenlerin arasında kararsız yörüngelerde dolanan buzlu cisimlerden, yani Centaur'lardan biri ve çapı yaklaşık 250 kilometre. Halkaları 2013'teki bir yıldız örtülmesinde keşfedildi ve küçük bir cismin çevresinde bulunan ilk halkalar oldu; merkezden yaklaşık 390 ve 405 kilometre uzakta dolanıyorlar ve yalnızca birkaç kilometre genişliğindeler: iç halka C1R yaklaşık altı-yedi kilometre, dış halka C2R yaklaşık iki-dört kilometre ve aralarında yaklaşık dokuz kilometrelik bir boşluk var. Gökbilimciler halkaları, cisim ve halkaları bir yıldızın önünden geçerken yıldız ışığındaki azalma üzerinden ölçüyor. Webb'in yakın kızılötesi kamerası 2022'deki geçişi 1,5 ve 3,2 mikrometre civarındaki filtrelerle kaydetti; iç halka yıldız ışığında belirgin düşüşler yaratırken, dış halka 1,5 mikrometrede ancak zar zor saptandı, 3,2 mikrometrede ise hiç görülmedi.[1], [2]
Madde kaybı mı, dalga boyunun oyunu mu?
Yazarlar, halkaların gerçekten madde kazanıp yitirdiğini mi, yoksa farkın Webb'in karşılaştırıldığı görünür ışık örtülmelerinden daha uzun bir dalga boyunda bakmasından mı geldiğini henüz bilmiyor. Dış halka gerçekten sönükleşiyorsa, makalenin kısıtlanmamış bir halkanın medyan yalnızca 0,36 yılda dağılacağı yönündeki tahmini, bir sürecin halkayı 2013'te bulunduğu yarıçapta tuttuğunu ima ediyor. Öteki okuma tane optiği: dış halkada yaklaşık 0,2 ile 0,5 mikrometre boyutundaki silikat taneleri baskınsa modeller zayıf kızılötesi izi yeniden üretiyor; bu taneler görünür ışığı verimli biçimde keserken Webb'in dalga boylarında çok daha az belirgin kalıyor. İki senaryo bir arada da geçerli olabilir ve görünür ışıkta yapılacak yeni bir örtülme ikisini ayırabilir: dış halka önceki görünür gözlemlerdeki kadar geçirimsiz görünürse ağır basan açıklama dalga boyu olur; sönük kalırsa gerçek madde kaybından kaçınmak güçleşir.[1], [2]
