Elburz’un kurak yamaçlarında yangına elverişli günler artıyor
İran’ın Elburz Dağları’nda 1980–2025 döneminde yangına elverişli hava koşulları arttı; eğilim kurak, orman dışı alanlarda daha güçlüydü. Günlük iklim verilerini inceleyen hakemli araştırma, güney yamaçlarıyla nemli ormanlar arasında belirgin farklar buldu. Hesaplanan değerler meteorolojik koşulları ölçüyor. Gerçek yangınların oluşumunda yanabilecek malzeme, tutuşma kaynakları ve söndürme çalışmaları da rol oynuyor.
Bilim··Sabah
Kurak güneyde elverişli günler daha sık
İran’ın Elburz Dağları’nda 1980–2025 dönemini inceleyen hakemli çalışma, kurak ve orman dışı alanlarda yangına elverişli havanın nemli ormanlara göre daha sık görüldüğünü buldu. Yangın hava indisinin 21,3 eşiğinde yıllık ortalama orman dışı hücrelerde 163,46 gün, orman hücrelerinde 52,2 gündü. En yüksek değerler yaz aylarında toplandı. Geçmiş atmosfer koşullarını yeniden kuran ERA5 verilerindeki karşılaştırma, Hazar kıyısındaki yağışlı kuzey ormanlarıyla daha kurak güney yamaçları arasındaki iklim farkını da içeriyor.[1]
Günlük hava verileri farklı artışlar gösterdi
Analiz, gözlemleri hava modeliyle birleştirerek geçmiş atmosfer koşullarını yeniden kuran ERA5 verilerini kullandı. Sıcaklık, nem, rüzgâr ve yağış, 0,25 derece çözünürlükteki 127 hücre için indis hesabına girdi. Sabit tutulan 2020 arazi örtüsü sınıflamasında 83 hücre orman, 44 hücre orman dışıydı. Artış eğiliminin görüldüğü orman dışı hücrelerin payı, 21,3 eşiğinde yüzde 90’ı aştı. Aşırı koşullar için kullanılan 50 eşiğinde aynı pay yüzde 50’nin üzerindeydi.[1]
İstatistiksel uzatım geçmiş yılları izliyor
Araştırmacılar 2026–2035 kestirimleri için rastgele orman modeliyle hücrelerin yıllık dizilerini inceledi. Tek girdi takvim yılıydı. Hesap, 80 karar ağacıyla 46 yılın gözlemlerini değerlendirdi. Doğrulama, zaman sırasını koruyan beş ayrımla yapıldı. Bu yöntem gelecekteki sera gazı senaryolarını benzetmek yerine geçmişteki istatistiksel ilişkileri uzatıyor. Hava indisi yanmayı destekleyen koşulları tanımlıyor; yanabilecek malzeme miktarı, tutuşma ve söndürme doğrudan modellenmedi. Arazi örtüsünün tarihsel değişimi de hesaplanmadı.[1]
