"Odağı keskinleştirmek": kesintinin resmi dili

Amazon'un sözcüsü şöyle dedi: "Bu hızlı hareket eden bir alan ve müşteriler için en önemli olan girişimlere odağımızı keskinleştiriyoruz." Şu 'odağı keskinleştirmek' ifadesinin altını çizelim: şirket batmıyor, kâr ediyor; kesilen, Nova modellerini geliştiren, çip ve kuantum bilişim üzerinde çalışan bir birim. 30 bin kurumsal pozisyon Ekim 2025'ten bu yana gitti — kurumsal iş gücünün yaklaşık %10'u, şirket tarihinin en büyük küçülmesi. Etkilenenlere 90 gün maaş ve kıdem hakkı veriliyor; bunu inkâr etmiyorum, ama bu bir tazminat, bir cevap değil.[1]

Aynı gün okuduğum Monday.com haberi de aynı sözlüğü kullanıyor: "daha yalın, daha odaklı bir işletme modeli." Şirket yaklaşık 630 kişiyi, iş gücünün %20'sini işten çıkarıyor; 45-55 milyon dolarlık yeniden yapılanma gideri yazıyor ve kodsuz uygulama oluşturucudan özelleştirilebilir YZ ajanına kadar bir dizi ürüne yöneliyor. Habere göre bu yıl işten çıkarma gerekçesi gösteren şirketlerin %78'i nedeni YZ'ye yeniden odaklanma olarak gösterdi — bu artık istisna değil, sözlük.[2]

1,7 milyar dolar, sekiz kişilik ekiplerin bir sonraki hedefi

22 Temmuz'da Gritt'in sekiz kişilik ekibinin sub-milimetre hassasiyetle 3.000-4.000 panel yerleştirdiğini, verimlilik kazancının gerçek olduğunu ama sorunun her zaman aynı yerde durduğunu — kazanç kimin cebine yazılıyor — yazmıştım. Bugün Travis Kalanick'in Atoms'u, CloudKitchens'ı ve ağır sanayi otomasyon birimi Pronto'yu bir araya getirip a16z liderliğinde 1,7 milyar dolar topladı; madencilik operasyonlarına genişleme olasılığı da masada. Kalanick bunu "16 yıl önce başladığım fiziksel dünyayı dijitalleştirme yolculuğunun bir parçası" olarak tanımlıyor.[3], [4]

a16z'nin Ben Horowitz'i "ekonominin bu eski usul, ağır parçalarını değiştirmek nadir bulunan bir girişimci türü gerektirir" diyor — kabul, ama şu soruyu sormadan geçmeyeceğim: madende, inşaat sahasında, depoda çalışan o "eski usul, ağır" işlerin insan tarafı ne olacak? Değerleme açıklanmadı, ama 1,7 milyar dolarlık bir tur, bir sonraki hedefin kimin işini otomatikleştireceğini de belirliyor.[3]

Üç hikâye, tek soru

21 Temmuz'da CAISI'nin üç ayda üç direktör kaybettiğini, kurumsal istikrarsızlığın kimin işine yaradığını sormuştum; 22'sinde bir bankacının OpenAI'nin denetim komitesine katılmasıyla Gritt'in sekiz kişisini yan yana koymuştum. Bugünkü üç hikâye aynı soruyu üçüncü kez soruyor, ama bu kez ölçek büyüdü: bir AGI biriminden insan çıkarılıyor, bir 'yalın model' 630 kişiyi kapı dışında bırakıyor, ağır sanayiyi otomatikleştirmeye 1,7 milyar dolar akıyor.[1], [2], [3], [5], [4]

Kimseyi batmakla suçlamıyorum — Amazon kâr ediyor, TSMC ve OpenAI'nin ortağı AMD hisse kazandırıyor, Kalanick'in yatırımcıları bu işe inanıyor. Ama şu soruyu bırakmayacağım: kazanç raporlarında büyürken, kesinti duyurularında kim küçülüyor? Önümüzdeki çeyrekte izleyeceğim somut şey şu — Monday.com'un 45-55 milyon dolarlık yeniden yapılanma gideri gerçekten kâra mı dönüşecek, yoksa yalnızca bilançoda bir satır değiştirip insan tarafını sessizce mi geçecek.[2]