İran’ın durmuş görüşmeleri pilotlar ve diplomatlar üzerindeki anlaşmazlıklarla genişliyor
Tahran’ın ABD görüşmelerine dönmeme tutumuna, esir pilotlar anlaşmazlığı ve Fransız diplomatların gözaltına alınması eklendi; bölgenin iç içe geçen diplomatik baskı noktaları derinleşiyor.
Jeopolitik··Sabah
Washington’la görüşmeleri yeniden başlatma kararı yok
Tahran, Amerika Birleşik Devletleri’yle müzakereye dönüş yolunu açmış değil. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Katar ve Pakistan’daki aracılar Tahran’la temas hâlinde olsa da Washington’la görüşmeleri yeniden başlatma yönünde bir karar alınmadığını; bu temasın da müzakere anlamına gelmediğini açıkça söyledi. Aracılar devrede kalmaya devam ediyor, ancak bakanın çizdiği sınır net: temas ile müzakere aynı şey değil. Ayrı bir hatta İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek yeni rotaların teknik süreçleri için Umman’la çalışıyor; Araghchi, boğazdan geçişin hâlâ ABD’nin İran’ın koşullarını karşılamasına bağlı olduğunu aktardı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi, boğazın İran’a ait olduğunu, öyle olduğunu ve öyle kalacağını yineledi. Ekonomik tarafta ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran’a yönelik yeni önlemlerin geleceğini işaret etti. Bunlar tarafların kendi açıklamalarıdır ve bağımsız olarak doğrulanmış değildir. Görüşme donukluğu böylece tartışmalı bir deniz geçidi ve ek ekonomik baskı ihtimaliyle yan yana duruyor. Tek bir açık müzakere masası kurulmuş değil; diplomasi, koşullar ve yaptırım sinyalleri üzerinden ilerliyor.[1]
Üç pilot, bir mektup, iki uyuşmayan anlatı
İkinci anlaşmazlık, bir esir iddiası ile kategorik bir yalanlama üzerinden ilerliyor. İran Silahlı Kuvvetleri’nde esir işlerinden sorumlu Tuğgeneral Muhammed Bagerzade, Uluslararası Kızılhaç Komitesi’ne yazdığı mektupta Javad Salehi, Abdulmecid Deştiyan ve İmran Behruşiyan adlı pilotların altı aydır Katar’da tutulduğunu öne sürdü. Bagerzade’ye göre pilotlar 2 Mart 2026’da, savaşın üçüncü gününde bir Katar askerî üssüne yönelik görev sırasında uçaklarından atladıktan sonra yakalandı; aynı görevde ölen dördüncü pilot Mecid Kazımi’nin cenazesi teslim edilmişti. Mektup, pilotların ailelerine ulaşmasına izin verilmediğini de iddia ediyor ve bu dosyayı uluslararası bir insani aracıya taşıyor. Katar Dışişleri sözcüsü Macid el-Ensari iddiaları kategorik biçimde yalanladı ve açıklamaları yanıltıcı bulduğunu söyledi. Ensari, uçaklarla Katar hava sahasına izinsiz girdikten sonra temas kurulduğunu ama yanıt alınamadığını, arama kurtarma ekiplerinin pilotların kalıntılarını aradığını ve Tahran’ın arama operasyonunun ayrıntılarını inceleme davetine henüz karşılık vermediğini yazdı. Doha’nın anlatımı, canlı esir tutulmasından çok hava sahası ihlali, cevapsız temas ve kalıntı aramasına dayanıyor. İki tarafın anlatımları örtüşmüyor ve bağımsız olarak doğrulanmış değil; dosya bu hâliyle doğrulanmış bir esir takasından çok, çelişen resmî iddialar üzerinden yürüyor.[2]
Tahran’da gözaltına alınan Fransız diplomatlar
Üçüncü baskı noktası başkentin içinde açıldı. İran İstihbarat Bakanlığı, bir güvenlik soruşturması sırasında iki Fransız diplomatı gözaltına aldığını, kimliklerini doğruladıktan sonra Fransa büyükelçisine teslim ettiğini açıkladı. Bakanlık, diplomatların bir güvenlik dosyasında iki kişinin yakalanmasına ilişkin yargı kararı uygulanırken gizli bir toplantıda bulunduklarını, ele geçirilen belgelerin kişilerin belirlenmesine ve gizli bir ağ kurulmasına dönük bir çalışmaya işaret ettiğini öne sürdü. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot olayı son derece ciddi ve önceden tasarlanmış bir saldırı diye niteledi. Fransa’ya göre iki diplomat yaklaşık dört saat alıkonuldu, büyükelçilikle görüşmeleri engellendi ve biri darbedildi; ikisi sanatçı ve bilim insanlarını kapsayan sivil toplum programlarında çalışıyordu. İran darbe iddiasını reddetti. Anlatımlar örtüşmüyor ve bağımsız olarak doğrulanmış değil. Donuk ABD hattı ve Katar’la pilot anlaşmazlığının yanında bu gözaltı, Tahran ile muhataplarının müzakere edilmiş koşullar yerine uyuşmayan anlatılar değiştirdiği bir başka ikili dosya ekliyor. Bölgesel baskı böylece tek bir masada toplanmıyor; Washington, Doha ve Paris hatlarında aynı anda birikiyor.[1], [2], [3]
