İran’da Hürmüz gerilimi, ABD görüşmeleriyle kesişiyor
BAE, İran’ı bir ADNOC gemisine saldırmakla suçladı; Umman ve Tahran deniz taşımacılığı düzenlemeleri üzerinde çalıştı, İran da ABD’yle görüşmelere şimdilik dönmeyeceğini bildirdi. Gelişmeler deniz erişimiyle diplomasinin iç içe kaldığını gösteriyor.
Jeopolitik··Öğle
BAE’nin denizdeki suçlaması
Birleşik Arap Emirlikleri, ADNOC gemisinin Hürmüz Boğazı’ndan geçerken saldırıya uğradığını açıklayıp İran’ı suçlayınca denizdeki anlaşmazlık sertleşti. Al-Monitor’un aktardığına göre ADNOC, yaralanan olmadığını ve durumun denetim altında bulunduğunu bildirdi. BAE Dışişleri Bakanlığı saldırıların ve çatışmaların sona ermesini, su yolunun bütünüyle yeniden açılmasını istedi. Bakanlığın saldırıyı kışkırtılmamış diye nitelemesi, sorumluluğu bağımsız biçimde belirlenmiş bir olguya değil, BAE’nin açıklamasına dayanıyor. Haberde İran’ın suçlamaya hemen yanıt vermediği belirtildi. Olay, ticari gemilerin karşılaştığı daha geniş tehlikenin de parçasıydı: Al-Monitor bunun bir haftadan kısa sürede ADNOC gemilerine yönelik üçüncü saldırı olduğunu yazdı; UKMTO ise aynı gün bir dökme yük gemisinin kaynağı bilinmeyen bir mermiyle vurulduğunu ayrıca bildirdi. Kaynak, bu olayların arkasındaki tarafları belirlemedi. Abu Dabi’nin tutumu böylece güvenlik suçlamasını iki açıklanmış öncelikle birleştiriyor: seyrüsefer özgürlüğünü korumak ve diplomatik seçeneklerle diyaloğu sürdürmek.[1]
Rotalar belirlendi, geçiş çözülmedi
İran ile Umman, deniz taşımacılığının teknik yönünde daha dar kapsamlı bir ilerleme sağladı. Fortune, iki hükümetin Hürmüz Boğazı’ndan geçecek gemilerin izleyeceği rotaların koordinatlarında anlaştığını bildirdi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Baghaei, düzenlemenin iki devletin egemenliğini korumayı ve gemilere güvenli geçiş sağlamayı amaçladığını söyledi. Geçiş ücreti ve rotaların çevresindeki güvenlik düzenlemeleri gibi önemli uygulama ayrıntıları açıklanmadı; görüşmelerin yeni bir aşamasının yapılması planlandı. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi de koordinat anlaşmasıyla boğazın bütünüyle yeniden açılmasını ayrı tuttu. Boğazın açılmasının ABD’nin karşılaması gereken başka koşullara bağlı olduğunu belirtti. Bu ayrım düzenlemenin sınırını çiziyor: Gemiler için rotalar belirlenmiş olabilir, ancak geniş erişimi yönetecek siyasi koşullar tartışmalı kalıyor. Fortune ayrıca Araghchi’nin Tahran’ın ABD ile müzakerelere dönme kararı almadığını yinelediğini aktardı. Umman kanalı böylece geniş çatışmayı çözmeden uygulamaya dönük bir iş görüyor; gemilerin nereden geçebileceğini belirliyor, ödeme, koruma ve kısıtlamasız geçiş sorularını sonraki görüşmelere bırakıyor.[2]
Temaslar müzakereye varmıyor
Washington’la diplomasi hattı, Tahran’ın kamuya açıkladığı tutuma göre kapalı kalıyor. Al Jazeera, Abbas Araghchi’nin İran’ın ABD ile müzakerelere yeniden başlama kararı almadığını söylediğini aktardı. Araghchi, Katar ve Pakistan’daki aracıların Tahran’la temas kurduğunu, bu temasların müzakere anlamına gelmediğini belirtti. Aynı haber, deniz taşımacılığını diplomatik tıkanmayla ilişkilendirdi: İran Umman’la yeni rotaların teknik süreci üzerinde çalışıyordu, ancak Araghchi’ye göre geçiş Washington’ın İran’ın koşullarını karşılamasına bağlıydı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi Tahran’ın boğaz üzerindeki hak iddiasını yineledi; ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise İran’a yönelik yeni ekonomik önlemlere işaret etti. Al Jazeera bunları tarafların açıklamaları olarak niteledi ve bağımsız biçimde doğrulanmadıklarını belirtti. Fortune’un bildirdiği rota düzenlemesiyle birlikte bu tutum katmanlı bir çekişme yaratıyor. Teknik görüşmeler bir koridor belirleyebilir, aracılar ileti taşıyabilir ve BAE yeniden açılma isteyebilir; buna karşılık ABD ile İran arasındaki temel müzakere hattı işlemiyor. Bu nedenle deniz erişimi kısmi düzenlemelerle yönetilirken daha geniş görüşme yolu kapalı kalıyor.[2], [3]
