Eigen RadarJeopolitik
Analiz

Zambiya’da seçim sayımı güven sınavında

Zambiya’da gözlemciler sayım sürerken baskı ve şiddet bildirdi; rakip zafer iddialarıyla kısmi resmî sonuçlar farklı tablo çizdi. Tartışma, kesintiye uğrayan seçimin ardından kurumların güvenilir bir sonuç üretip üretemeyeceğini sınayacak.

Jeopolitik··Öğle
Gün ışığı alan bir sayım salonunda anonim seçim görevlileri uzun ahşap masada kâğıt oyları ayırırken bir gözlemci süreci izliyor; mühürlü şeffaf sandıklar yakında bekliyor.

Şiddetin kestiği sayım

Sandık görevlilerine yönelik şiddet ve oy pusulası hırsızlığı iddiaları üzerine sayımın cuma günü durdurulması, sonuç sürecini de tartışmanın parçası yaptı. Al Jazeera, seçim günü bir parti temsilcisinin öldürülmesiyle ilgili dokuz kişinin gözaltına alındığını bildirdi; Avrupa Parlamentosu heyetinin başındaki Reinhold Lopatka’nın durdurma kararını ölçüsüz bulduğunu aktardı. Aynı haber, rakip anlatımları birbirine karıştırmadı: Muhalefet adayı Brian Mundubile kesintinin haklı kaygılar doğurduğunu söylerken iktidar partisinin kampanya direktörü Mark Simuuwe sonuçları savundu ve muhalefeti paniğe kapılmakla suçladı. Gözlemci açıklamaları, her iddiayı doğrulanmış olguya dönüştürmeden tabloyu genişletti. Avrupa Birliği baş gözlemcisi Michael McNamara demokratik alanın daraldığını söyledi. Samuel Tembenu ise SADC misyonunun çeşitli eyaletlerden baskı, saldırı, kaçırma ve mala zarar verme bildirimleri aldığını, bu bildirimlerin doğrulanmadığını belirtti. SADC’nin kendi açıklamasına göre gözlemciler ziyaret ettikleri sandık merkezlerinin çoğunda ortamı sakin buldu; buna karşılık misyon, sayımın ve sonuç açıklamalarının durdurulmasıyla oluşan belirsizlikten kaygı duydu. Diğer gözlem misyonlarıyla birlikte taraflara sakin kalma ve ECZ’nin sayımı bitirmesine izin verme çağrısı yaptı. Bu gelişmeler sayımın yürütülmesini, seçim çalışanlarının güvenliğini ve tartışmalı iddiaların ele alınmasını aynı kurumsal sınavın içine yerleştiriyor.[1], [2]

Kısmi sonuçların gösterdiği

Ülke genelindeki sayım tamamlanmamışken resmî sonuçlar sınırlı bir dayanak sundu. The Maravi Post, Zambiya Seçim Komisyonu’nun ikinci grup cumhurbaşkanlığı sonuçlarını aktardı; ülkenin bir bölümünden gelen veriler tamamlandığında Hakainde Hichilema, Brian Mundubile’nin önündeydi. Habere göre ECZ, bu sonuçları seçim yasasına uygun biçimde aktarımı ve doğrulaması tamamlanan bölgelerden derleyip onayladı. Sonuç grubu Mulungushi Uluslararası Konferans Merkezi’nde parti temsilcilerinin, SADC gözlemcilerinin ve basının önünde açıklandı. Bu ortam önem taşıyor; sayılar bir parti tahmini olarak değil, komisyon duyurusu olarak sunuldu. Bununla birlikte sonuçların kısmi niteliği, onlardan çıkarılabilecek hükmü de sınırlıyor. ECZ, kalan bölgelerin sayımı sürerken kamuoyundan yalnızca resmî açıklamalara güvenmesini istedi. Böylece tartışmanın süreç bakımından merkezi belirginleşiyor: Komisyonun birbirini izleyen duyuruları ilerlemeyi belgeleyebilir, fakat ilk gruplardaki bir üstünlük cumhurbaşkanlığı yarışını sonuçlandırmaz. Güven sorusu, kesintinin ardından ECZ’nin birleştirilmiş sonuçları saydam koşullarda yayımlamayı sürdürme gücüne bağlı kalıyor.[3]

Rakip iddialar tek ilanı bekliyor

Siyasi yarış, komisyonun sayımından daha hızlı ilerledi. 263Chat’in aktardığına göre Brian Mundubile, partisinin sandıklar ve toplama merkezlerinden derlediği paralel sayımın cumhurbaşkanlığını kazandığını gösterdiğini ileri sürdü. Cumhurbaşkanı Hakainde Hichilema ise kampanyasına cesaret verici sonuçlar ulaştığını söyledi ve halka resmî ilana kadar sakin kalma çağrısı yaptı. Mundubile bazı toplama merkezlerindeki askerî personel, kayıp sonuç formları ve durdurulan yerel açıklamalar hakkında da iddialar ortaya attı. Haber, bu iddiaların hiçbirinin bağımsız kaynaklarca doğrulanmadığını açıkça belirtti. Mundubile’nin ECZ’ye yönelttiği istekler, sonuçların sandık ve seçim bölgesi düzeyinde yayımlanmasına ve oy sandıklarının koruma zincirinin sürdürülmesine odaklandı; destekçilerinden şiddetten kaçınmalarını da istedi. Bu tutumlar, resmî sayımın tek yetkili süreç olarak tamamlanmasının neden gerekli olduğunu anlatıyor. Bir partinin paralel sayımı inceleme talebini güçlendirebilir, bir kampanyanın iyimserliği beklentileri etkileyebilir; ikisi de komisyonun nihai ilanının yerini alamaz. Kurumların önündeki somut iş sayımı tamamlamak, karşılaştırmaya elveren ayrıntıda sonuç yayımlamak ve doğrulanmamış iddiaları bulgu gibi sunmadan belirli şikâyetleri ele almaktır.[4]

Kaynakça

  1. Haber kaynağıAl JazeeraŞiddet sayımı durdurdu, AB gözlemcileri Zambiya seçimini eleştirdi↩
  2. Haber kaynağıSADCZambiya'da sayım sürerken SADC ve üç gözlem misyonu ilk bulgularını açıkladı↩
  3. Haber kaynağıThe Maravi PostZambiya'da resmî sayım sürüyor, Hichilema 27 seçim bölgesinde önde↩
  4. Haber kaynağı263ChatZambiya'da muhalefet zaferini ilan etti, Hichilema resmî sayımı bekliyor↩