Epigenetik yaş, beyin kalıtsallığı ve katalizör başarımı üzerine üç çalışma, aynı ölçünün örneklem, hesaplama seçimi ya da laboratuvar değiştiğinde nasıl başka sonuçlar verdiğini gösteriyor.
Bilim··Akşam
Örneklem değişince saatin ayarı kayıyor
eLife'ta yayımlanan hakemli çalışma, yaygın kullanılan altı epigenetik yaş saatini 621 kişilik MAGENTA örnekleminde ve toplamı 2.500 kişiyi aşan üç doğrulama kümesinde sınadı. Bu saatler, DNA üzerindeki CpG bölgelerinin metilasyon desenlerinden biyolojik yaş kestiriyor. Horvath saatinin verdiği yaş ile takvim yaşı arasındaki bağıntı, beyaz katılımcılarda 0,72 iken Afrikalı Amerikalılarda 0,51'e, Porto Rikolularda 0,45'e düştü. Yazarlar kaymanın bir bölümünü genetik yapıyla ilişkilendiriyor: Saatin kullandığı CpG bölgelerinin yüzde 24'ü Afrika ve Avrupa soyları arasında farklı metillenmiş; yüzde 77'si metilasyonu etkileyen genetik değişkelerin altında bulunuyor. Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen yaş hızlanması da yalnızca beyaz örneklemde anlamlı çıktı. Çalışma gözlemsel olduğu için çevresel etkenlerin payını genetik etkiden ayıramıyor ve her soy bileşimini kapsamıyor. Buna rağmen karşılaştırma somut bir örneklem etkisi gösteriyor: Aynı saat, aynı takvim yaşı ilişkisini farklı genetik bileşimlerde aynı güçte kurmuyor. Dolayısıyla üretilen yaş değeri yalnızca seçilen metilasyon bölgelerine değil, o seçimin geliştirildiği ve uygulandığı topluluğa da bağlı.[1]
Aynı tarama, üç ayrı kalıtsallık
İkinci eLife çalışması, Human Connectome Project'in 7 tesla görüntüleme kümesindeki 178 kişiyi kısa film parçaları izlerken inceledi; katılımcılar arasında 51 tek yumurta ve 34 çift yumurta ikizi çifti vardı. Araştırmacılar aynı beyin görüntüleme oturumlarından üç ayrı ölçü çıkardı. Ham beyin sinyalinin kalıtsallığı yaklaşık 0,064 düzeyinde kalırken, beyin bölgelerinin birlikte nasıl değiştiğini anlatan bağlantı deseninin kalıtsallığı 0,36 oldu. Sinirsel zaman ölçeği için hesaplanan değer ise ilk gün 0,38, ikinci gün 0,75 çıktı. İki oturum arasındaki bu geniş fark, o ölçünün henüz kararlı bir sonuç vermediğini gösteriyor. Bireylerin işlevsel beyin haritalarını üst üste bindiren hizalama yöntemleri de ilk gün ham sinyalin kalıtsallığını yüzde 33, bağlantı desenininkini yüzde 39 azalttı. Böylece aynı kişilerin aynı etkinlik sırasındaki görüntüleri, araştırmacının ham sinyali, bağlantıyı ya da zaman ölçeğini seçmesine ve haritaları nasıl hizaladığına göre başka kalıtsallık değerleri verdi. Örneklemin yaklaşık yüzde 90'ının kendini beyaz olarak tanımlaması ve tüm katılımcıların 22 ile 36 yaş arasında bulunması, bu sayıların başka topluluklara doğrudan taşınmasını ayrıca sınırlıyor.[2]
Laboratuvar değişince ilişki kayboluyor
Dört kurumun yürüttüğü laboratuvarlar arası karşılaştırma, aynı sorunu deney düzeneği düzeyinde görünür kıldı. SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı, Pennsylvania Eyalet Üniversitesi, Stanford ve Santa Barbara'daki Kaliforniya Üniversitesi, karbondioksitin hidrojenlenmesinde kullanılan aynı rodyum–titanyum dioksit katalizör partilerini ortak bir sınama yönergesiyle dört ayrı laboratuvarda çalıştırdı. Nature Catalysis'te yayımlanan hakemli çalışmada tepkime sıcaklığı, rodyum yüklemesi ve sentez yöntemi girdi; dönüşüm, seçicilik ile karbon monoksit ve metan üretim hızları çıktı olarak ele alındı. Tek bir laboratuvarın verisinde açık görünen girdi–çıktı ilişkileri, laboratuvarlar arası değişkenlik hesaba katılınca istatistiksel anlamlılığını yitirdi. Yazarlar bu farkın en büyük kaynağı olarak ısı yönetimini bildiriyor. Üç gelişmenin ölçekleri ayrı: Biri genetik bileşimi değişen insan topluluklarını, biri aynı taramadan türetilen beyin ölçülerini, diğeri ortak yönerge kullanan laboratuvarları karşılaştırıyor. Birlikte okunduklarında ölçümün bağlamını sonuçtan ayırmanın güçlüğünü gösteriyorlar. Yaş, kalıtsallık ya da katalizör başarımı olarak sunulan sayı; örneklemi, hesaplama seçimini ve deney ortamını da taşıyor. Bu bağlamların değişmesi, aynı adla anılan ölçünün farklı bir yanıt vermesine yol açabiliyor.[3], [1], [2]
İlgili köşe yazıları
Bu gündem hakkında daha fazla bilgi için ilgili köşe yazılarını okuyabilirsiniz.
