Karbon artışının hızı okyanus eşiğini ve kadim orman çöküşünü değiştiriyor
Yeni modelleme, karbondioksitin bugünkü artış hızında Atlantik akıntısının 2 derecelik ısınmada çökebileceğini gösteriyor; 56 milyon yıl önceki yüzde 61'lik orman kaybı, hızlı karbon artışının karadaki karşılığını sunuyor.
Bilim··Öğle
Bugünkü hızda Atlantik akıntısı 2 derecede çöküyor
Utrecht Üniversitesi'nden René van Westen ve arkadaşları, tek bir iklim modelini karbondioksit artışının üç ayrı hızıyla çalıştırdı ve sonucu Nature Climate Change dergisinde bildirdi. Senaryolardan biri yılda milyonda yarım parça karbondioksit artışıydı; ikincisi bunun beş katı hızlıydı; üçüncüsü on katı hızlıydı ve bugünkü artış temposuna yakındı. En yavaş koşuda Atlantik Meridyonel Devrilme Sirkülasyonu, 5 santigrat dereceyi aşan ısınmada bile yerinde kaldı. En hızlı koşuda dolaşım yaklaşık 2 santigrat derece dolayında çöktü. Van Westen'e göre salınımlar sert biçimde kesilmezse bu eşik 2060 civarında gelebilir. Ekibin işaret ettiği mekanizma tabakalaşma: hızlı ısınmada yüzey suyu yoğunluğunu derin okyanustan çok daha çabuk yitiriyor, katmanlar karışmayı bırakıyor ve akıntıyı süren batma duruyor. Model Grönland buz tabakasının erimesini ve metanı dışarıda bırakıyor. Sussex Üniversitesi'nden David Armstrong McKay, daha karmaşık modellerin dolaşım kararlılığı konusunda birbirinden yeterince ayrıldığını, dolayısıyla bulgunun henüz gerçek dünya öngörüsü sayılamayacağını söylüyor. Yine de üç hızın yan yana durması, eşik sıcaklığın yalnızca toplam ısınmaya değil, gazın ne kadar çabuk biriktiğine de bağlı olduğunu gösteriyor.[1]
56 milyon yıl önce orman örtüsü yüzde 61 düştü
Aynı haftanın karasal kanıtı, Wyoming'deki Hanna Havzası'ndan alınan çökelti karotlarındaki fosil yaprak hücrelerinden geliyor. Natural History Museum of Los Angeles County'den Regan Dunn ve arkadaşlarının Science dergisinde yayımlanan çalışması, Paleosen-Eosen Sıcaklık Azamisi sırasında orman tepe örtüsünün önce yükseldiğini, sonra birkaç bin yıl içinde yüzde 61 düştüğünü gösteriyor. Yaklaşık 56 milyon yıl önceki bu ısınma olayında salınan karbondioksitin, kötümser bir senaryoda insanlığın yüzyıl sonuna dek salacağı toplam miktara yakın olduğu düşünülüyor. Küresel ortalama sıcaklık 5 ile 9 santigrat derece arttı ve iklim 150.000 yıldan uzun süre değişik kaldı. Ekip, bitkilerin ışığa göre farklı biçimlenen güneş ve gölge yapraklarından yola çıkarak fosilleşmiş yaprak hücrelerinin şeklinden tepe örtüsünün yoğunluğunu, yani yaprak alanı dizinini yeniden kurdu. Örtü olayın başında yükseldikten sonra birkaç bin yılda yüzde 61 düştü ve sıcaklık azamisi bitene dek on binlerce yıl boyunca yüzde 35 daha düşük kaldı. Dunn, ilk karbon darbesinin muhtemelen Kuzey Atlantik'teki karbonca zengin çökeltilerde patlayan büyük bir volkandan geldiğini, büyümeyi önce hızlandırdığını, sonra sıcaklığın bitkilerin işleyebileceği sınırı aştığını söylüyor. Çalışma, karbondioksitin gübreleme etkisinin ısı tarafından bastırıldığını öne sürüyor.[2]
Hız, eşiği ve karadaki karşılığını birlikte kaydırıyor
İki gelişme aynı gazı farklı ortamlarda izliyor: biri modelle bugünkü Atlantik dolaşımını, diğeri fosille 56 milyon yıl önceki orman örtüsünü. Van Westen'in koşularında dolaşımın çökme eşiği, gazın yavaş ya da hızlı birikmesine göre 5 derecenin ötesinden yaklaşık 2 dereceye kayıyor. Dunn'ın karotları ise hızlı bir karbon yükselişinin karada da ölçülebilir bir çöküş bıraktığını gösteriyor: tepe örtüsü önce yükseliyor, sonra birkaç bin yılda yüzde 61 düşüyor ve on binlerce yıl düşük kalıyor. Her iki anlatı da toplam salınım kadar temposuna dikkat çekiyor. Okyanus tarafında sonuç tek bir modelin üç senaryosundan geliyor; Grönland erimesi ve metan dışarıda, daha karmaşık modeller hâlâ ayrışıyor ve McKay bulguyu henüz gerçek dünya öngörüsü saymıyor. Kara tarafında kanıt, yaprak hücrelerinin şeklinden kurulan örtü yoğunluğu ve sıcaklığın bitki sınırını aştığı yorumu. Birlikte okunduklarında tablo şunu söylüyor: karbon hızlı yükseldiğinde okyanus eşiği daha düşük ısınmaya çekilebiliyor ve kadim orman kaybı, aynı hızın karadaki ağır bedelini arşivliyor. Bugünkü salınım temposu kesilmezse model eşiği 2060 civarına işaret ediyor; geçmişte ise iklim 150.000 yıldan uzun süre değişik kaldı.[1], [2]
