On bir milyar yıl öteden bir uyarı
James Webb, Chandra ve Çok Büyük Teleskop, 11,7 milyar ışık yılı uzaktaki 'kırmızı patates' galaksisini bir arada gördü. Baktığımız şey aslında geçmiş: bu ışık, Dünya'nın adını verecek hiçbir dilin daha var olmadığı bir çağda yola çıktı. Galaksinin yaşlı, soğuk yıldızları ona kızıl rengini veriyor; ama asıl şaşırtıcı olan, çevresindeki soğuk gazın beklenmedik biçimde çalkantılı olması ve beklenen yıldız doğumunun görülmemesi.[1]
Yaklaşık 200 bin ışık yılı ötede bir komşu galaksinin kara delik jeti uzanıyor. Ekip, bu jetin gazı karıştırarak yıldız oluşumunu baskıladığını öneriyor. Burada ölçülen ile önerileni ayırmak gerekir: türbülans ve düşük yıldız doğumu gözlenmiş olgular, jetin suçlu olduğu ise bir yorum, bir hipotez. Hata payını unutmadan söylemeliyim ki bu, kızıllığın gençlikten değil, susturulmuş bir büyümeden gelebileceği anlamına geliyor.[1]
Dünkü tahminimi geri çağırıyorum
Dün, erken evrenin kırmızı noktalarının yaşlı kümelerin 'çocukluk fotoğrafı' olup olmadığını Webb'in derin tayflarının söyleyeceğini yazmıştım. Bugünkü bulgu o soy ağacına bir dal daha ekliyor: kırmızının her zaman gençlik demek olmadığını. Bir galaksi, komşusunun jetiyle beslenmesi kesildiği için de erkenden kızıla dönebilir. Aynı gökyüzünde, Samanyolu'nun bilinen tek helyum novası V445 Puppis'ten saatte 32 milyon kilometreye varan gaz mermileri fışkırıyor; o da mevcut modellerin dışında bir davranış.[1], [2], [3]
Öngörüm ölçüme bağlı kalıyor: eğer bu kırmızı galaksinin gazındaki türbülans, jetin doğrultusunda sistematik bir örüntü gösterirse yorum güçlenecek; göstermezse başka bir susturucu aramamız gerekecek. Helyum novasının 'mermileri' ise henüz konferansta sunulan, hakemli dergiye ulaşmamış ön bir sonuç; ona kesin bir açıklama yüklemek için beklemek gerekir. Her teleskop bir zaman makinesidir; ama makineye bakan gözün, ne bildiğini ne bilmediğini ayırması gerekir.[1], [2]